Oq uy: Yevropa kuchlari Trampning Grenlandiyani egallash maqsadiga ta’sir ko‘rsatmaydi
Oq uy matbuot kotibi Karolin Livitt Grenlandiyada joylashtirilgan kuchlar AQShning orolni egallashga qaratilgan sa’y-harakatlariga ta’sir qilmasligini aytib, AQSh prezidenti Donald Trampning maqsadlari o‘zgarmaganini ta’kidladi.
Vashington, DC — Oq uy Grenlandiyada shakllanayotgan Yevropa harbiy missiyasi AQSh prezidenti Donald Trampni Daniyaga qarashli, yarim avtonom va foydali qazilmalarga boy ushbu hududni nazoratga olish rejasidan qaytara olmasligini bildirdi.
Matbuot kotibi Karolin Livitt payshanba kuni Oq uydagi brifingda shunday dedi:
“Yevropa kuchlari Prezidentning qaror qabul qilish jarayoniga ta’sir ko‘rsatmoqda, deb o‘ylamayman. Bu Grenlandiyani egallash maqsadiga ham hech qanday ta’sir qilmaydi.”
Livitt Daniya va Grenlandiya tashqi ishlar vazirlari hamda AQSh vitse-prezidenti J.D. Vens va davlat kotibi Marko Rubio o‘rtasida chorshanba kuni bo‘lib o‘tgan uchrashuvga ishora qilib, shunday dedi:
“Uchrashuvda tomonlar Grenlandiyani sotib olish masalasi bo‘yicha texnik muzokaralarni davom ettiradigan ishchi guruh tuzishga kelishib oldi. Menga aytilishicha, bu muzokaralar har ikki-uch haftada bir o‘tkaziladi.”
Livitt qo‘shimcha qildi:
“Bu — ma’muriyatning daniyaliklar va Grenlandiyadan kelgan nufuzli delegatsiya bilan davom ettirmoqchi bo‘lgan muloqotidir.”
Daniya tashqi ishlar vaziri Lars Løkke Rasmussen Oq uy uchrashuvlaridan so‘ng payshanba kuni shunday dedi:
“Maqsad borasida yakdilmiz: Arktika mintaqasida uzoq muddatli xavfsizlikni kuchaytirish. Ammo usul borasida kelishuv yo‘q. 2026-yildamiz. Odamlar bilan savdo qilishingiz mumkin, ammo odamlarni sota olmaysiz.”
Tramp Grenlandiyani nazorat qilish istagini bir necha bor ochiq aytgan, biroq grenlandiyaliklar orol sotilmasligini ta’kidlamoqda.
Orol Daniyaning yarim avtonom hududi hisoblanadi. Daniya bosh vaziri Mette Frederiksen AQShning Grenlandiyani kuch bilan egallashga urinishi NATOning yakuniga olib kelishi mumkinligi haqida ogohlantirgan edi.
“Muloqot va diplomatiya”
Bu orada Grenlandiya bosh vaziri Yens-Frederik Nilsen “to‘g‘ri yo‘l — muloqot va diplomatiya” ekanini aytib, aloqalarning “davom etayotgani”dan mamnunligini bildirdi.
Shu bilan birga, Daniyaga qarashli ikki harbiy transport samolyoti chorshanba kuni Grenlandiyaga qo‘ndi.
Buyuk Britaniya, Finlyandiya, Fransiya, Germaniya, Niderlandiya, Norvegiya va Shvetsiya ham Daniya NATOdagi ittifoqchilari bilan birgalikda o‘tkazayotgan “Arktik Barqarorlik” mashg‘ulotlari doirasida Grenlandiya poytaxti Nuuk shahriga razvedka vazifalari uchun harbiy xodimlar yuborganini ma’lum qildi.
Yevropalik mudofaa manbalariga ko‘ra, Germaniyaning 13 nafar askar yuborgan ushbu kichik harbiy kontingenti kelajakda Arktika mintaqasida o‘tkaziladigan mashg‘ulotlarga Yevropa qurolli kuchlarini tayyorlash maqsadida jo‘natilgan.
Fransiya prezidenti Emmanuel Makron shunday dedi:
“Fransuz harbiy xizmatchilaridan iborat birinchi guruh allaqachon hududda va yaqin kunlarda quruqlik, havo hamda dengiz kuchlari bilan kuchaytiriladi.”
Germaniya Mudofaa vazirligi maqsad “Daniyaning mintaqadagi xavfsizlikni ta’minlashiga ko‘maklashish uchun amalga oshiriladigan harbiy hissalarning asosiy shart-sharoitlarini o‘rganish” ekanini bildirdi.
Daniya va Grenlandiya bosh vazirlari vaziyat tez rivojlanayotgan bir paytda, juma va shanba kunlari Kopengagenda AQSh Kongressi delegatsiyasi bilan uchrashadi.
Strategik joylashuv
Tramp AQSh Grenlandiyani avvalo milliy xavfsizlik sabablariga ko‘ra egallashi kerakligini bir necha bor ta’kidlagan.
U orolning Arktika mintaqasidagi strategik joylashuvi Rossiya va Xitoydan kelishi mumkin bo‘lgan tahdidlarga qarshi mudofaa uchun muhim ekanini aytib, AQSh Grenlandiyani nazoratga olmasa, buni raqib kuchlar amalga oshirishini da’vo qilmoqda.
Tramp AQShning Daniya bilan amaldagi harbiy kelishuvlari yoki ijaraga olish mexanizmlari yetarli emasligini urg‘ulab, hududni to‘g‘ri himoyalash, raketa tahdidlarini kuzatish va “Oltin Gumbaz” raketaga qarshi mudofaa tizimi kabi tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash uchun to‘liq egalik zarur ekanini bildirdi.
Xavfsizlikdan tashqari, Tramp muzliklar eriyotgan davrda Grenlandiyaning geosiyosiy ahamiyatini ham alohida qayd etmoqda. Bu holat yangi dengiz yo‘llarining ochilishiga, shuningdek noyob yer elementlari, neft va tabiiy gaz kabi keng va hali to‘liq o‘rganilmagan resurslarga kirishni osonlashtirmoqda.