NATO sammiti: Turkiya alyans xavfsizligida yangi bosqich sari…
Anqara shahrida bo‘lib o‘tayotgan NATO Davlat va hukumat rahbarlari sammiti arafasida Turkiyaning alyansdagi o‘rni va unga qo‘shayotgan hissasi har qachongina muhim ahamiyat kasb etmoqda. 3 000 nafarga yaqin harbiy xizmatchi, zamonaviy qurol-aslaha va texnologik platformalar bilan Turkiya NATOning umumiy mudofaa strategiyasida asosiy o‘rin tutadi.
Tarixiy kontekst va integratsiya
Turkiya 1952-yil 18-fevralda NATOga a’zo bo‘lgan. Alyansga kirishdagi asosiy maqsad Sovuq urush davridagi geosiyosiy tahdidlarga qarshi kollektiv mudofaani kuchaytirish edi. Turkiya o‘z a’zoligining dastlabki yillaridayoq – Koreya urushida AQShdan keyin NATO operatsiyalariga eng yirik kontingent yuborgan davlat sifatida o‘z sadoqatini isbotlagan.
Global missiyalardagi ishtirok
NATO tarkibidagi ikkinchi yirik harbiy kuchga ega bo‘lgan Turkiya Afg‘oniston, Kosovo, Bosniya va Gertsegovina, Liviya hamda Iroqdagi operatsiyalarda faol qatnashib keladi. Xususan, 2021-yil avgustigacha Kobuldagi Hamid Karzay xalqaro aeroportining xavfsizligini ta’minlashdagi roli xalqaro hamjamiyat tomonidan yuqori baholangan. Bugungi kunda ham Turkiya KFOR (Kosovo) va "Operation Sea Guardian" kabi missiyalarda 3 000 nafarga yaqin harbiy xodimi bilan ishtirok etmoqda.
Texnologik yutuqlar va harbiy salohiyat
Turkiya NATOning harbiy mashg‘ulotlaridagi faolligi bilan ajralib turadi: 2023-yilda 34 ta, 2024-yilda 39 ta, 2025-yilda esa 50 ta mashg‘ulotda qatnashdi. Joriy yilda Germaniyada o‘tkazilgan "Steadfast Dart" mashg‘ulotlarida TB-3 qurolli dronlarining "TCG Anadolu" kemasidan uchirilishi va dengiz dronlari bilan hamkorlikdagi muvaffaqiyatli harakatlari NATO doirasida tarixiy natija sifatida qayd etildi.
Mudofaa xarajatlari va milliy loyihalar
Turkiya mudofaa xarajatlari bo‘yicha ittifoqning eng faol a’zolaridan biri sanaladi. 2025-yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotining 2,33 foizini mudofaa sohasiga yo‘naltirdi. "Steel Dome" (Po‘lat gumbaz), "KAAN" va "Altay" kabi yirik milliy loyihalar Turkiyaning nafaqat mintaqaviy, balki texnologik jihatdan ham alyansga muhim hissa qo‘shayotganini ko‘rsatadi.
Diplomatik ta’sir va kelajakdagi yetakchilik
7–8-iyul kunlari Anqarada o‘tayotgan NATO sammiti Turkiyaning diplomatik ta’siri kuchayganidan dalolat beradi. Turkiya 2028-yilda NATOning "Allied Reaction Force" (Ittifoq reaksion kuchlari) rahbarligini o‘z zimmasiga olishga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Anqara sammit davomida kollektiv mudofaani ko‘zda tutuvchi 5-moddaga (Article 5) sodiqlikni yana bir bor tasdiqlash va ittifoqning Yevro-Atlantika xavfsizligini mustahkamlashni maqsad qilgan.
Xulosa qilib aytganda, murakkab geosiyosiy vaziyatda Turkiyaning ishtiroki va rahbarligi transatlantik xavfsizlik arxitekturasining kelajagini shakllantirishda hal qiluvchi omil bo‘lib qoladi.
