Emine Erdo'g'anning nol chiqindilar tashabbusi Anqaraning COP31 yo'l xaritasini shakllantiradi

Turkiya birinchi xonimi Emine Erdo’g’an COP31 — BMT Iqlim o'zgarishi konferensiyasining 31-yig‘ilishi tayyorgarliklarida mamlakatning nol chiqindilar (zero waste) tashabbusini markazga qo‘ymoqda, uning faxriy prezidenti bo‘lgan Istanbuldagi atrof-muhit jamg‘armasi sammit uchun keng qamrovli barqarorlik ramkasini e’lon qildi.

Zero Waste Jamg‘armasi tomonidan tayyorlangan ushbu ramka COP31 konferensiyasida karbon chiqindilarini kamaytirish, resurslardan samarali foydalanish va logistika hamda joylaridan tortib manfaatdor tomonlar bilan aloqalar va oshkoralikka qadar konferensiyaning barcha jihatlarida atrof-muhit ko‘rsatkichlarini o‘lchanadigan qilishni qanday ta’minlashni belgilaydi.

Turkiya raislik qiladigan va 2026 yil noyabrida o‘tkaziladigan COP31ga Parij kelishuvi doirasidagi global iqlim harakatining keyingi bosqichi bo‘yicha muzokaralar uchun taxminan 200 davlat yig‘ilishi kutilmoqda.

Barqaror COP31 ramkasi xalqaro moslashuv yo‘nalishlarini o‘z ichiga olgan yo‘l xaritasini taklif etadi: nol chiqindilarni boshqarish protokollari, karbon chiqarishni kamaytirish va kompensatsiya strategiyalari, barqaror transport va logistika rejalashtiruvi hamda tadbir o‘tkaziladigan joylar uchun aniq ekologik standartlar. Shuningdek, u barcha ishtirokchilar o‘rtasida hisobdorlik va oshkoralikni ta’minlash mexanizmlarini belgilaydi.

Birinchi xonimning uzoq muddatli targ‘iboti

Ushbu tashabbus Emine Erdo’g’anning atrof-muhit muammolariga amaliy va kengaytiriladigan yechim sifatida nol chiqindilar g‘oyasini uzoq yillardan beri ilgari surayotganini aks ettiradi. Uning rahbarligi ostida nol chiqindi harakati milliy siyosatdan barqarorlik bo‘yicha xalqaro tan olingan modelga aylandi.

Texnik rejalashtirishdan tashqari, jamg‘arma Turkiya miqyosida keng qamrovli, ko‘p tomonlama tayyorgarlik jarayonini tashkil etmoqda. Bu siyosat ishlab chiqishda universitetlar va tadqiqot markazlari bilan hamkorlik qilish, barqaror shahar amaliyotlari bo‘yicha mahalliy hokimiyatlar bilan hamkorlik, xususiy sektor bilan pastkarbonli ishlab chiqarish modellarini tezlashtirish va jamoatchilik ongini oshirish kabi tashabbuslarni o‘z ichiga oladi.

Nol chiqindi Jamg‘armasi prezidenti Samed Agirbas fikricha, bu yondashuv endi faqat atrof-muhit idealidek emas, balki iqlim o‘zgarishi bilan kurashda aniq va o‘lchanadigan yechim sifatida ko‘rilmoqda.

U COP31ni Turkiyaning nol chiqindilar modelini xalqaro hamjamiyatga kengroq maydonda taqdim etish uchun tarixiy imkoniyat deb atadi.

Atrof-muhit diplomatiyasi

So‘nggi yillarda Emine Erdoganning global atrof-muhit diplomatiyasidagi roli izchil oshib bordi. 2022 yil dekabrda Turkiya tomonidan boshqarilgan va 105 davlat tomonidan homiylik qilingan BMT Bosh Assambleyasi rezolyutsiyasi 30 martni Xalqaro Nol Chiqindilar kuni deb e’lon qildi. Erdo’g’an 2023 yil martda Nyu-Yorkdagi BMT bosh qarorgohida o‘tkazilgan tadbirda nutq so‘zladi.

Ushbu tadbir chog‘ida BMT Bosh kotibi Antonio Guterrish Nol Chiqindilar bo‘yicha Nufuzli Shaxslar Maslahatchilar kengashini tuzilganini e’lon qildi va Erdo’g’anni uning raisi bo‘lishga taklif qildi; u bu taklifni qabul qildi.

Keyinchalik u Nyu-Yorkdagi Turk Uyida 'Global nol chiqindi harakatiga tomon' nomli yuqori darajadagi tadbirga rahbarlik qildi, unda Prezident Rejep Tayyip Erdo’g’an Global Nol Chiqindi Yaxshilik Deklaratsiyasining birinchi imzochisi bo‘ldi.

COP31 2026 yil 9–20 noyabr kunlari bo‘lib o‘tadi, asosiy tadbirlar O‘rta yer dengizi shahri Antaliyada o‘tkazilishi rejalashtirilgan bo‘lib, Liderlar sammiti Istanbulda tashkil etiladi. Muzokaralar yangilangan emissiya maqsadlari, moslashuv strategiyalari, iqlim moliyalashuvi va global karbon bozorlarini joriy etishga qaratiladi deb kutilmoqda.

Birinchi xonim targ‘ib qilayotgan Nol Chiqindilar ramkasiga asoslanib COP31 tayyorgarliklarini olib borish orqali Turkiya o‘zining diplomatik tajribasini atrof-muhit yetakchiligi bilan uyg‘unlashtirishni, barqarorlikni faqat konferensiya mavzusi emas, balki sammitning boshqaruv tamoyili sifatida ko‘rsatishni maqsad qilmoqda.