Britaniyalik harbiy Afg'onistonda urush jinoyatlarini sodir etganini tan oldi

Britaniyaning sobiq yuqori martabali zobiti ommaviy surishtiruvga shuni aytgan: Afg'onistonda Britaniya maxsus kuchlari shubhelanuvchilarni qatl qilish orqali urush jinoyatlarini sodir etgandek ko'ringan, va bu holat boshqaruv zanjirida keng tarqalgan bo'lishiga qaramay, hech narsa qilinmagan.

Britaniya Mudofaa vazirligi (MoD) BBC teleko'rsatuvida efirga uzatilgan hujjatli filmdan so'ng surishtiruvni boshladi; unda elita Special Air Service (SAS) askarlari o'n yildan ortiq vaqt oldin Afg'oniston urushi davomida gumonli sharoitda 54 kishini o'ldirganliklari aytilgan.

Surishtiruv 2010-yil o'rtalaridan 2013-yil o'rtalarigacha, ular AQSh rahbarligidagi koalitsiyaning Tolibon bilan kurash vaqtida amalga oshirgan bir qancha tungi hujumlarini o'rganmoqda.

Brittaniyaning harbiy politsiyasi ilgari Afg'onistondagi kuchlar haqida, jumladan SASga qarshi da'volar bo'yicha bir nechta tergov o‘tkazgan, ammo Mudofaa vazirligi hech bir tergov sudga tortishga yetarli dalil topmaganini aytgan.

Askarlardan kelgan xavotirlar

Surishtiruvning maqsadi — sud tashqarisidagi qotilliklar haqidagi ishonchli ma'lumotlar mavjud bo'lganmi yoki yo'qligini, yillar o'tib harbiy politsiyaning ushbu tashvishlar bo'yicha o‘tkazgan tekshiruvlari to‘g‘ri amalga oshirilganmi va noqonuniy qotilliklar yashirib qo‘yilganmi — aniqlashdir.

Surishtiruv raisi, oliy sudya Charles Haddon-Cave, qonunni buzgan har kim tegishli organlarga yuborilishi muhimligini, gumon buluti nopok ish qilmaganlarning ustidan olib tashlanishi kerakligini aytdi.

Uning surishtiruvi ilgari Afg'onistonda bo'lgan britaniyalik askarlardan UKSF1 deb ataladigan kichik bo'linma haqida tashvishlar eshitgan; ulardan biri operatsiyalar davomida qarshi xavf darajasidan qat'i nazar jangovar yoshdagi erkaklarni o'ldirar ekan, deb aytgan.

Yangi, xususiy tarzda berilgan, ammo dushanba kuni e'lon qilingan dalillarda N1466 laqabli zobit — o'sha paytda Bosh shtabning operatsiyalar bo'yicha yordamchisi bo'lgan — 2011-yilda UKSF1 faoliyatida ushlanganlarning qancha qismining o'ldirilganiga shubha uyg'otganini ma'lum qilgan.

Hujumlar keyingi rasmiy hisobotlarni tekshirishga asoslanib, u jangda o'ldirilgan dushmanlar (EKIA) soni topilgan qurollar sonidan ko'p ekanini, ushlangandan keyin mahbuslar takroran qurol olishga yoki granata ishlatishga urinishi haqidagi xabarlar ishonchli ko'rinmasligini aytgan.

“Aniq aytaman, bu urush jinoyatlari haqida... gap mahbuslarni yana maqsadga olib borib, tasvir uchun ularni qatl qilish haqida ketmoqda; tasvir shundan iboratki, ular kuchlarga qarshi zo'ravonlik qilgan”, — dedi N1466 surishtiruvning bosh yuristi Oliver Glasgowga.

U masalani Maxsus Kuchlar direktori, 1802 deb ataluvchi shaxsga ko‘tarib chiqqanini, lekin jinoiy choralarni ko‘rish o‘rniga faqat operatsion taktikani qayta ko‘rib chiqishni buyurganini aytgan.

Sobiq zobit o‘sha paytda o‘zi harbiy politsiyaga murojaat qilmagani uchun afsuslanganini, biroq keyinchalik 2015-yilda tashvishlarini bildirgani haqida aytgan.

Guvohlik bayonotida u: “Men begunoh odamlarnig, jumladan bolalarning noqonuniy o‘ldirilganiga chuqur xavotirlandim”, deb yozgan.

“Men sud tashqarisidagi qotillik masalasi UKSF1ning bitta kichik bo‘linmasidagi bir necha askardan iborat emas, balki kengroq tarqalgan bo‘lishi mumkin va bu UKSF ichida ko‘pchilikka ma'lum bo‘lgan”, deb qo‘shimcha qilgan.

Sobiq zobitlar va mudofaa vazirligi vakili tomonidan surishtiruvga taqdim etilgan boshqa dalillar shuni ko‘rsatdiki, razvedka asosidagi operatsiyalar davomida ushlanganlar bir necha kun ichida ozod etilayotgani askarlar orasida norozilik tug‘dirgan, chunki Afg‘on sud tizimi bunday vaziyatga chidamagan.

Shuningdek, N1466 mansub bo‘lgan UKSF1 va UKSF3 nomli ikkita maxsus bo‘linma o‘rtasida katta raqobat borligi ham eshitildi.

“Men shuningdek bilaman, ba'zi odamlar meni o'z g'azabini chiqarayotgan yoki biror nizo izlayotgandek ko'rsatmoqchi bo'ladi... Lekin hozir aytmoqchimanki, bu haqiqatan ham mutlaqo noto'g'ri”, — dedi N1466 surishtiruvda.

“... biz UKSFga bunday xulq-atvor uchun qo‘shilmagan edik — yotoqlarida kichik bolalar o‘q otilishi yoki tasodifiy qotillik. Bu na maxsus, na elita, na bizning tamoyillarimiz, va ko'pchiligimiz, deb o'ylayman, buni yoqlashni yoki yashirishni istamas edi”, deb qo'shdi u.

Surishtiruv davom etmoqda.