AQSh prezidenti Donald Tramp seshanba kuni Qatarda uchrashuv o‘tkazishni taklif qilganini ma’lum qildi, biroq Tehron Vashington bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri muzokaralar rejalashtirilganini rad etdi. Ushbu uchrashuv AQSh va Isroilning Yaqin Sharqdagi urushini to‘xtatishga qaratilgan kelishuv bilan bog‘liqligi aytilmoqda.
Mamlakatlarning urushni to‘xtatish va strategik ahamiyatga ega Hormuz bo‘g‘zini qayta ochish bo‘yicha dastlabki kelishuvi to‘qnashuvlar tufayli bir necha bor xavf ostida qoldi, tomonlarning qarama-qarshi bayonotlari esa jarayonni yanada murakkablashtirmoqda.
Trampning "Truth Social"dagi postidan so‘ng, uning matbuot kotibi "Fox News"ga AQSh elchisi Stiv Uitkoff hamda Trampning maslahatchisi va kuyovi Jared Kushner "bu hafta yuqori darajadagi uchrashuvlar uchun Dohaga uchishini" tasdiqladi. "CNN" ham seshanba kuni ertalab Uitkoff Qatarga yo‘l olganini xabar qildi.
Biroq Eron Tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi Ismoil Boqaiy dushanba kuni mamlakat ekspertlaridan iborat delegatsiya Dohaga borishini tasdiqlagan bo‘lsa-da, amerikaliklar bilan har qanday uchrashuvni qat’iyan inkor etdi. "Biz hali yakuniy kelishuv muzokaralari bosqichiga o‘tganimiz yo‘q", — dedi u. — "Kelgusi kunlarda AQSh tomoni bilan hech qanday darajada muzokaralar o‘tkazmaymiz".
Hormuz bo‘yicha muzokaralar
Eronning strategik bo‘g‘oz ustidan nazorat o‘rnatishi muntazam keskinliklarga sabab bo‘lmoqda. So‘nggi hodisada, yakshanba kuni AQSh Markaziy qo‘mondonligi tijorat kemalariga nisbatan "Eronning davom etayotgan tajovuzkorligi" sababli 10 ta eronlik harbiy obyekti nishonga olinganini bildirdi. Tehron esa bunga javoban Kuveyt va Bahrayndagi AQSh bazalariga zarbalar berganini ma’lum qildi.
Blokada muzokaralardagi asosiy to‘siq bo‘lib qolmoqda. Eron va Ummon bo‘g‘oz bo‘yida joylashgan bo‘lib, urushgacha dunyo neft va suyultirilgan tabiiy gaz ta’minotining beshdan bir qismi shu orqali o‘tgan. Tehron dushanba kuni ushbu mamlakatlar kelishuvdan beri ilk muloqotni o‘tkazganini ma’lum qildi. Eron tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari Kozim G‘aribobodiy X (sobiq Twitter) tarmog‘ida "Maskatga tashrif chog‘ida Qo‘shma Hormuz qo‘mitasining ilk yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi", deb yozdi.
Bo‘g‘oz Ummon va Eronning hududiy suvlaridan iborat bo‘lsa-da, xalqaro huquqqa ko‘ra, odatda, o‘tishni bloklash yoki to‘lov belgilash taqiqlanadi. Eron esa yakshanba kuni, agar kemalar uning afzal ko‘rgan yo‘li — Hormuz orqali o‘tish o‘rniga aylanib o‘tishga uringan taqdirda, Yaqin Sharqdagi taranglik yanada kuchayishi mumkinligidan ogohlantirdi. Tehron kemalarning uning qirg‘og‘iga yaqin koridor orqali o‘tishini talab qilmoqda.
Memorandumning ijrosi hali aniq emas; Tehron ayniqsa mina tozalash masalasiga o‘ta sezgir yondashmoqda. Fransiya prezidenti Emmanuel Makron va Ummon sultoni Haysam bin Toriq uchrashuvidan so‘ng, Parij va Maskat qo‘shma mina tozalash operatsiyalarini o‘tkazishini e’lon qildi. Bunga javoban G‘aribobodiy kelishuvga ko‘ra faqat Eron mina tozalash ishlarini amalga oshirishi kerakligini ta’kidlab: "Vaziyat nozik va murakkab. Fransiyaga provokatsiyalari bilan vaziyatni yanada chigallashtirmaslikni qat’iyan tavsiya qilamiz", deb yozdi.
Bo‘g‘ozdagi harakatlar sekinlashdi
Hafta oxirida bir kema zarba olgach, bo‘g‘ozdagi harakat keskin pasaydi: dengiz kuzatuv firmasi "Kpler" ma’lumotlariga ko‘ra, shanba kuni 29 ta yuk kemasi o‘tgan bo‘lsa, yakshanba kuni bu ko‘rsatkich 12 tani tashkil etdi. Shuningdek, "AXSMarine" xizmati 44 ta kema o‘z joylashuvi haqidagi signallarni o‘chirib qo‘yganini aniqladi.
AQSh va Eron o‘rtasidagi anglashuv memorandumida Eron bo‘g‘ozni boshqarish masalasini Ummon va Fors ko‘rfazining boshqa davlatlari bilan "xalqaro huquqqa muvofiq" holda hal qilishi ko‘rsatilgan. Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi bo‘g‘ozdagi harakatni qat’iy nazorat qilishini va qoidalarga bo‘ysunmagan kemalarga nisbatan yanada keskin choralar ko‘rilishini ma’lum qildi. Eron oliy rahbarining maslahatchisi Muhammad Moxber X tarmog‘ida: "Eron bo‘g‘ozni nazorat qilar ekan, mintaqada Vashingtonning gegemonlik orzulari amalga oshmaydi", — deb yozdi.
