Xitoy rahbari Si Szinpin Finlandiya bilan energiya, savdo va global masalalarda yaqinroq hamkorlik qilishga chaqirdi; yetakchilar, shuningdek, Arktika xatarlari va yaqinda yuz bergan kabel shikastlanishlarini ham muhokama qildilar.
Sinxua (Xinhua) davlat axborot agentligiga ko‘ra, Xitoy rahbari Si Szinpin seshanba kuni Finlandiya Bosh vaziri Petteri Orpoga Pekinning Birlashgan Millatlar Tashkilotiga asoslangan xalqaro tizimni himoya qilish va iqtisodiy globallashuvga tayanadigan ko‘p qutbli dunyo sari intilishda Helsinki bilan birga ishlashga tayyorligini bildirdi. Sinxua xabarida aytilishicha, Si, shuningdek, Pekin Finlandiyaning Xitoy-Yevropa Ittifoqi aloqalarining sog‘lom va barqaror rivojlanishini rag‘batlantirishda konstruktiv rol o‘ynashiga umid qilishini ta’kidladi.
Orponing Xitoyga tashrifi AQSH Prezidenti Donald Trumpning o‘zgaruvchan tashqi siyosat qarorlari va ittifoqchilarga nisbatan ziddiyatli yondashuvi Yevropa davlatlarini tashqi aloqalarni diversifikatsiya qilishga undayotgan bir vaqtga to‘g‘ri keldi. Tashrif o‘tgan hafta Shvetsariyaning Davos shahrida bo‘lib o‘tgan Jahon iqtisodiy forumida Shimoliy qutb xavfsizligiga qiziqish ortgan davrga to‘g‘ri keldi; bunga sabab Trumpning Grenlandiyani egallab olish tahdidi va Xitoy hamda Rossiyaning mintaqadagi ta’sirini kengaytirishiga yo‘l qo‘ymaslik haqidagi va’dalari bo‘ldi.
Trump AQSHning Daniya hududiga doimiy kirish huquqini kafolatlaganini aytganidan keyin bu tahdidlar yumshagandek ko‘rinsa-da, Shimoliy qutb xavfsizligi Finlandiya, NATO bo‘yicha sheriklar va Xitoy uchun ortib borayotgan strategik xavotir bo‘lib qolmoqda. Muzliklarning erishi bilan yangi va tezroq yuk tashish yo‘llari ochilishi hamda Osiyo va Yevropa o‘rtasidagi tranzit vaqtlarining deyarli ikki baravarga qisqarishi sababli, Arktika mintaqasi xalqaro savdo uchun borgan sari muhim ahamiyat kasb etmoqda.
O‘tgan hafta Davosda davom etayotgan muzokaralar chog‘ida so‘zga chiqqan Finlandiya Prezidenti Aleksandr Stubb, NATOni iyul oyidagi sammitda o‘tgan yili va’da qilingan mudofaa xarajatlarining keskin oshishiga o‘xshash Shimoliy qutb xavfsizlik bitimini qabul qilishini istashini bildirdi.
‘Konstruktiv muzokaralar’
Finlandiya hududining uchdan bir qismi Shimoliy qutb doirasidan shimolda joylashgan bo‘lsa, Xitoy o‘zini "shimolga yaqin davlat" deb ta’riflaydi va "Qutb Ipak yo‘li"ni barpo etish maqsadlariga ega. Si seshanba kuni, shuningdek, ikki tomonni energiya almashinuvi, qishloq va o‘rmon xo‘jaligi kabi sohalarda ko‘proq hamkorlik qilishga chaqirdi va finlandiyalik tadbirkorlarni Xitoy bozorining "ulkan ummonida" "erkin suzishga" taklif qildi.
25-28 yanvar kunlari Pekinda bo‘lgan Orpo, Si Szinpinga ikki tomonlama hamkorlik va xalqaro masalalar bo‘yicha muzokaralar davom etishini kutayotganini yetkazdi. Orpo 2024-yildagi davlat tashrifi chog‘ida Sining Finlandiya prezidenti bilan o‘tkazgan "ochiq va konstruktiv muzokaralariga" ishora qildi.
Stubb Si bilan uchrashuvlarida Xitoyda ro‘yxatga olingan kemalar ishtirok etgan dengiz osti elektr kabellari, tabiiy gaz quvurlari va telekommunikatsiya liniyalariga yetkazilgan zarar bilan bog‘liq bir qator voqealarni kun tartibiga qo‘ydi. Ushbu holatlarning birida xitoylik kema kapitani Gonkong sudida mol-mulkka zarar yetkazish ayblovi bilan yuzma-yuz turibdi. Stubb, shuningdek, Shimoliy Koreyaning Rossiyaning Ukrainadagi urushiga berayotgan yordamini ham tilga olib, bu NATO va YeI tomonidan provokatsiya (tahrik) sifatida ko‘rilayotganini bildirdi.
Orpo, Stubbning Si Szinpinni o‘zaro qulay vaqtda Finlandiyaga tashrif buyurish haqidagi taklifini yana bir bor takrorladi; shuningdek, Finlandiya Parlamenti raisi Yussi Xalla-axo ham yuqori martabali qonun chiqaruvchi Chjao Letszini tashrifga taklif qilganini qayd etdi.
