Ukraina Prezidenti Vladimir Zelenskiy Rossiya rahbari Vladimir Putinga yo‘llagan ochiq maktubida yuzma-yuz muzokaralar o‘tkazishni talab qildi.
Payshanba kuni e’lon qilingan ushbu hujjat — 2022-yilda Rossiya-Ukraina urushi boshlanganidan buyon Zelenskiy tomonidan Putinga to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘llangan birinchi ochiq maktob bo‘ldi. Maktub mazmunan Rossiya yetakchisining 26 yillik hokimiyati davridagi yuritgan siyosatiga nisbatan keskin tahliliy tanqid sifatida namoyon bo‘ldi.
Zelenskiy AQShning tashqi siyosiy ustuvorliklari o‘zgarayotganini tan oldi. Uning fikricha, hozirgi vaqtda Vashington diqqat markazi ko‘proq Eronga qaratilgan va bunday sharoitda Tramp ma’muriyati yaqin orada yana Ukraina mojarosini hal qilishga qaytadi, deb kutish noto‘g‘ridir.
"Men uchrashuv o‘tkazishni taklif qilyapman. Bunday uchrashuv uchun aniq sanani belgilash lozim", — deb yozadi Zelenskiy. "Asosiy masalalarni hal qiladiganlar — yetakchilardir. Bu har doim shunday bo‘lib kelgan va bundan keyin ham shunday bo‘lib qoladi".
Ukraina rahbari ayni paytda urushda muhim strategik pallani qo‘lga kiritishga intilayotgandek taassurot uyg‘otmoqda. Ukraina uzoq masofali zarba berish imkoniyatlarini oshirishi natijasida frontda ustunlikni qayta tiklashga kirishdi va bu Rossiya qo‘shinlarining oldinga ilgarilashini sezilarli darajada qiyinlashtirdi. Shu bilan birga, Moskva ham Ukrainada halokatli havo hujumlari kampaniyasini kuchaytirgan holda, Kiyevning havo mudofaasidagi yetishmovchiliklari va ballistik raketalarga nisbatan zaif jihatlaridan foydalanishga urinmoqda.
Zelenskiy muzokaralar neytral uchinchi davlatda o‘tkazilishi lozimligini, bunda Moskva va Kiyev variantlari safdan chiqarilishini bildirdi. U uchrashuv mezbonlari sifatida Shveysariya, Turkiya yoki arab davlatlarini taklif qildi.
Ukraina razvedkasi ma’lumotlariga ko‘ra, Rossiya urushni 2027 va 2028-yillargacha cho‘zish rejalari ustida bosh qotirmoqda. Quruqlikdagi operatsiyalarda muvaffaqiyatga erisha olmagach, Moskva o‘z maqsadlariga erishish uchun tobora ko‘proq ballistik raketa zarbalariga tayanmoqda.
Rossiyada charchoq alomatlari va og‘ir yo‘qotishlar
Zelenskiy, shuningdek, Moskvani Belarusni mojaroga chuqurroq tortishga urinayotganlikda va Rossiya tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan Moldova hududi — Pridnestrovye (Transnistriya) atrofida vaziyatni beqarorlashtirishga harakat qilayotganlikda aybladi.
Ukraina yetakchisining ta’kidlashicha, Rossiya urushning og‘ir oqibatlarini tobora ko‘proq his qilmoqda. Bunga mamlakat ichkarisidagi chekka hududlarga uyushtirilayotgan dron hujumlari, iqtisodiy bosim, yoqilg‘i tanqisligi, narx-navoning oshishi va qo‘shimcha harbiy safarbarlikka bo‘lgan ehtiyoj misol bo‘la oladi.
Zelenskiyning iddao qilishicha, faqatgina o‘tgan may oyining o‘zida Rossiya 30 mingdan ortiq askarini yo‘qotgan yoki ular og‘ir jarohat olgan. Ukraina tomoni frontdagi ushbu yo‘qotishlarning "video tasdiqlari"ga ega ekanini va bunday qurbonlar soni oydan-oyga takrorlanayotganini ma’lum qildi. U, shuningdek, yo‘qotishlar nisbati Ukraina foydasiga bo‘lishiga qaramay, Kiyev ham og‘ir talofatlar ko‘rishda davom etayotganini qo‘shimcha qildi.
Ukraina muzokaralar o‘tkazilayotgan vaqtda o‘t ochishni to‘liq to‘xtatishga tayyorligini bildirdi va mojaroni tugatish yo‘lidagi birinchi qadam sifatida barcha tomonlar ishtirokida "barchaga barcha" tamoyili asosida asirlarni almashishni taklif qildi. Bundan tashqari, Zelenskiy urush davrida Ukrainadan majburan olib ketilgan tinch aholi va bolalarni qaytarishni talab qildi.
"Dunyo Ukrainadan charchagani yo‘q, garchi siz uzoq vaqtdan beri aynan shuni kutayotgan bo‘lsangiz ham. Aksincha, Rossiyaga nisbatan charchoq tobora kuchaymoqda", — dedi Zelenskiy.
Vashingtonning diqqat markazi Eronga ko‘chdi
Chorshanba kuni Zelenskiy Kiyevga tashrif buyurgan NATO Bosh kotibi Mark Ryutte bilan o‘tkazilgan matbuot anjumanida AQSh e’tiborining kamayganidan afsusda ekanini yashirmadi:
"Bugun biz diqqat markazida emasmiz. AQSh uchun birinchi raqamli masala — Eron, undan keyin esa Ukraina keladi. Afsuski, biz bu urushlar navbatida turibmiz".
Payshanba kuni Rossiya Prezidenti Vladimir Putin ham Sankt-Peterburgda xorijiy jurnalistlar bilan uchrashuvda shunga o‘xshash fikrni bildirdi:
"AQSh ma’muriyati o‘z e’tiborini majburiy ravishda boshqa global masalalarga qaratayotganini barchamiz ko‘rib, tushunib turibmiz".
Shu bilan birga, AQSh Prezidenti Donald Tramp Zelenskiy va Putin o‘rtasidagi ehtimoliy uchrashuvni "ajoyib voqea" deb baholadi.
"Ularning uchrashuv haqida gaplashayotganidan xursandman. Menimcha, buning amalga oshishida bizning katta hissamiz bor. Ular uchrashishlari kerak — buni bajaring", — dedi Tramp Oval ofisda jurnalistlarga bergan intervyusida.
Tramp Rossiya va Ukraina haqida gapirar ekan, batafsil izoh bermasdan: "Har ikki tomon ham murosaga keladi, men o‘sha murosa variantlarini taklif qildim", — deb qo‘shimcha qildi.
Eslatib o‘tamiz, Donald Tramp lavozimga kirishishidan avval Ukraina urushini bir kun ichida tugatishga va’da bergan edi. U tomonlarni mojaroga chek qo‘yishga undab kelayotgan bo‘lsa-da, ayni paytda uning tashqi siyosiy e’tibori asosan Eron atrofidagi inqirozga qaratilgan.
