Fransiyada qimmatchilikka qarshi namoyishlar “ekstremal” zo‘ravonlikka aylandi: 1 200 kishi hibsga olindi
Fransiya yakshanba kuni politsiya bilan namoyishchilar o‘rtasidagi shiddatli to‘qnashuvlar, ommaviy talon-tarojlar va butun mamlakat bo‘ylab sodir bo‘lgan yong‘inlar ortidan vayron qilingan ko‘chalar bilan uyg‘ondi. Yashash xarajatlarining oshishiga qarshi boshlangan namoyishlar yakunda “ekstremal” zo‘ravonlik ko‘rinishini oldi.
Ushbu keng ko‘lamli tartibsizliklar bir necha haftalik talabalar noroziligidan keyin yuz berdi. E’tiborlisi, voqealar Prezident Emmanuel Makronning o‘rnini egallaydigan yangi rahbarni aniqlab beruvchi prezidentlik saylovlariga atigi olti oy qolgan vaqtda sodir bo‘lmoqda.
Parij ko‘chalari vayronaga aylandi
Parij shahar meri Emmanuel Gregoire poytaxt ko‘chalari butunlay “buzilgan” holatga kelib qolganini ma’lum qildi. Maskali yoshlar guruhlari yo‘l chetidagi avtomobillarni yoqib yuborgan va do‘konlarni talon-taroj qilgan.
Zo‘ravonlikning “ekstremal darajasi”ni keskin qoralagan Fransiya Bosh vaziri Sebastyen Lekornu butun mamlakat bo‘ylab 1 200 odam hibsga olinganini va 150 nafar politsiyachi jarohatlanganini bildirdi. Bosh vazir vaziyatga baho berar ekan, “Fojea bundan ham daxshatliroq bo‘lmagani – mo‘jiza”, deya ta’kidladi.
Ichki ishlar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, poytaxt va boshqa yirik shaharlardagi namoyishlarda jami 550 000 odam qatnashgan. Namoyish tashkilotchisi bo‘lgan CGT kasaba uyushmasi esa ko‘chalarga 800 000 odam chiqqanini da’vo qilmoqda.
Politsiya namoyishchilarni tarqatish uchun ko‘zdan yosh oqizuvchi gaz va suv to‘plaridan foydalangan. Namoyishchilar esa tartib posbonlariga qarshi turli buyumlar va pirotexnika vositalarini uloqtirgan. Janubiy Saint-Etienne shahrida 17 yoshli o‘smirning o‘ng qo‘li namoyishchilarni nazorat qilish uchun otilgan granata portlashi oqibatida uzilib ketdi.
Butun mamlakat bo‘ylab ommaviy talon-tarojlar
Namoyishlar davomida va undan keyin yoshlar guruhlari yopiq do‘konlarga hujum qilib, javonlarni bo‘shatib ketishgan. Parij, Marsel, Nis, Nant, Bordo, Limoj, Lil, Tuluz va Strasburg kabi shaharlarda supermarketlar, dorixonalar, hashamatli butiklar, kiyim-kechak, optika, kosmetika va maishiy elektronika do‘konlari talon-taroj qilindi.
AFP muxbirlarining xabar berishicha, Parijda olti kishilik uyushgan guruhlar do‘konlarga hujum qilgan. Maskalar va qo‘lqoplar kiygan shaxslar avval xavfsizlik kameralarini uzib tashlab, keyin oynalarni sindirib ichkariga bostirib kirishgan.
Vandalizm oqibatida bir nechta shaharlarda tarixiy ma’muriy binolar ham zarar ko‘rdi:
Limoj shahrida 140 yildan oshiq tarixga ega shahar hokimiyati binosi maskali namoyishchilar qo‘ygan yong‘in oqibatida deyarli to‘liq vayron bo‘ldi.
Marsel va Lil shaharlaridagi hokimiyat binolariga bostirib kirilib, vandalizm sodir etildi.
Bordoda politsiya hududi nishonga olindi, Lyonda esa turistik idoraga o‘t qo‘yildi.
Xalqaro munosabat: JD Vance tartibsizliklarda immigratsiyani aybladi
Fransiyadagi voqealar jahon matbuotining diqqat markaziga chiqdi. AQSh vitse-prezidenti JD Vance X (sobiq Twitter) platformasida qilgan chiqishida ushbu tartibsizliklarda immigratsiya siyosatini aybladi:
“G‘arbiy liberallar rang-baranglik va rahm-shafqat nomi bilan uchinchi dunyoni Fransiyaga va boshqa mamlakatlarga olib kirishdi. Ular assimilyatsiya va moslashuv masalalarini e’tibordan chetda qoldirishdi”.
Siyosiy bahslar: Makron jazo muqarrarligini eslatdi, muxolifat vaziyatdan foydalanmoqda
Fransiya Prezidenti Emmanuel Makron tartibsizliklar ishtirokchilariga qat’iy ogohlantirish berdi: “Vandalizm qilganlar, ma’muriy idoralarga yoki bizneslarga hujum qilganlar, hatto shahar hokimiyat binolarida talon-taroj o‘tkazganlar — tergov qilinadi va jazolanadi”.
Aprel va may oylarida bo‘lib o‘tadigan prezidentlik saylovlarida Makron o‘rnini egallashga urinayotgan muxolifat vakillari ham vaziyatga munosabat bildirdi:
O‘ng qanot nomzodi Marin Le Pen “to‘ntaruvchilar”ni qoraladi va o‘zining chap qanotdagi raqibi Jan-Lyuk Melenchonning partiyasini zo‘ravonlikni “legallashtirganlik”da aybladi. U Fransiyani “ekstremal chapning zo‘ravonligidan” himoya qilishga va’da berdi.
Chap qanot yetakchisi Jan-Lyuk Melenchon esa namoyishlarni ochiq qo‘llab-quvvatlagan bo‘lsa-da, namoyishchilarni talon-tarojlardan yiroq bo‘lishga chaqirdi va buni “bizning uslubimizga zid” deb atadi.
Yangi inqilob ruhi: “Bu inqilob, biz Bastiliyani egallaymiz!”
Bundan sakkiz yil avval yoqilg‘i solig‘iga qarshi chiqqan “Sariq yeleklar” harakati bu safar “Sariqlar va yoshlar” shiori ostida ommaviy namoyishlarga chaqirgan edi. Noroziliklarning asosiy sababi — Yaqin Sharqdagi urush fonida Yevropada inflyatsiyaning tezlashishi va buning ortidan yashash xarajatlarining keskin oshib ketganidir.
Strasburg shahrida AFPga intervyu bergan o‘qituvchi Regine Monfroid vaziyatni shunday izohladi: “Biz kam oylik uchun zo‘riqib ishlashdan charchadik, ijara haqi esa oshishda davom etmoqda”.
Iqtisodiy qiyinchiliklardan tashqari, namoyishchilar siyosiy tizimdan ham norozi. Parijdagi yurishlarda minglab odamlar “Makron, iste’fo!” deya hayqirishgan. 18 yoshli maktab o‘quvchisi Kamil Alahyan o‘z noroziligini “2027-yildagi saylovlar, yolg‘onchi siyosatchilar va so‘nggi 10 yil ichida tobora boyib borayotgan o‘ta boy qatlam” bilan bog‘ladi.
Ayrim hududlarda namoyishchilar o‘z harakatlarini 1789-yilgi Buyuk Fransuz Inqilobiga o‘xshatishga urinmoqda:
Marselda olomon “Bu inqilob, biz Bastiliyani egallaymiz!” deya hokimiyat idoralariga bostirib kirdi.
La Roshel shahrida namoyishchilar “Inqilob yoki o‘lim” yozuvli plakatlar bilan yurish qildi.
Monpelyeda esa markaziy maydonda “Xalq g‘alaba qozonadi” degan ulkan banner ochildi.
LSU o‘rta maktab talabalari vakillari boshlig‘i Ryad Rani hukumatga qarata shunday dedi: “Hukumat titrayapti va titrashi to‘g‘ri, chunki fransuz xalqi g‘azablanganida aslo taslim bo‘lmaydi”.
