AQSH va Eron o‘rtasida ikki haftalik sulh: Global bozorlarda yengillashuv kuzatilmoqda

Chorshanba kuni AQSH va Eron ikki haftalik muddatga o‘t ochishni to‘xtatishga kelishib olgani hamda Tehron strategik muhim Hormuz bo‘g‘ozini vaqtincha ochishini e’lon qilgani ortidan neft narxi keskin pasaydi, aksiyalar bozori esa yuksalishni ko‘rsatdi.

Donald Tramp Eron suv yo‘lini ochmasa, uni "butunlay yo‘q qilish" bilan tahdid qilgan muddat yaqinlashar ekan, kutilmaganda harbiy amaliyotlarni ikki haftaga to‘xtatishini e’lon qildi. U Eron tomonidan "amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan" 10 banddan iborat taklif olganini bildirdi. Eron esa o‘z navbatida, dunyo neft va gazining beshdan bir qismi o‘tadigan mazkur bo‘g‘oz orqali kemalarning xavfsiz harakatlanishiga rozi bo‘ldi.

Energiya bozori va iqtisodiy ta’sir

Ushbu yangilik xom neft narxlarining qulashiga sabab bo‘ldi:

• West Texas Intermediate (WTI): qariyb 20% ga;

• Brent: esa 16% gacha arzonlashdi.

Besh haftadan ortiq davom etgan va ta’minot zanjirini jiddiy shikastlagan urushdan so‘ng, sarmoyadorlar nihoyat yengil nafas olishdi. Bu ijobiy kayfiyat global aksiyalar bozoriga ham ko‘chdi. Ayniqsa, Osiyo birjalarida sezilarli o‘sish qayd etildi:

• Seul: +6% dan ortiq;

• Tokio: +5% dan yuqori;

• Taypey: +4,2%;

• Sidney va Gonkong: +2% dan ortiq.

Urushning achchiq oqibatlari va diplomatik qadamlar

AQSH va Isroil 28-fevralda Eronga qarshi boshlagan harbiy harakatlar natijasida deyarli 2 000 kishi, jumladan, bolalar halok bo‘ldi. Eronning ko‘plab infratuzilmalari va harbiy ob’ektlari vayron qilindi. Eron esa bunga javoban Isroil va mintaqadagi AQSH bazalariga raketa va dronlar bilan zarba berdi.

Dunyo halokat yoqasida turgan bir paytda, Tramp ijtimoiy tarmoqlar orqali: "Eron Hormuz bo‘g‘ozini to‘la va xavfsiz ochishiga rozi bo‘lsa, men bombardimonlarni to‘xtataman. Bu ikki tomonlama to‘xtash bo‘ladi!" — deb yozdi. Shuningdek, u Yaqin Sharqda uzoq muddatli tinchlik kelishuviga juda yaqin ekanliklarini qo‘shimcha qildi.

Mintaqaviy munosabatlar va valyuta bozori

Murosaga kelishishda Pokiston Bosh vaziri Shehbaz Sharif muhim vositachilik rolini o‘ynadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, AQSH ushbu sulhni barcha frontlarda, jumladan Livan yo‘nalishida ham qabul qilgan. Biroq Tel-Aviv Eron bo‘yicha to‘xtashni qo‘llab-quvvatlasa-da, bu Livan hududini qamrab olmasligini ta’kidladi.

Bozordagi boshqa o‘zgarishlar:

• Valyuta: Dollar xavfsiz aktiv sifatidagi mavqeini yo‘qotib, qadrsizlandi; iyen, yevro va funt sterling esa mustahkamlandi.

• Qimmatbaho metallar va kriptovalyuta: Oltin va Bitcoin narxlarida o‘sish kuzatildi.

Ekspertlar fikri

Pepperstone tahlilchisi Michael Brownning ta’kidlashicha, bozor ishtirokchilari ancha vaqtdan beri bunday "yaxshi xabar"ga muhtoj edilar va hozirda tavakkalchilikka (risk) tayyorlik darajasi yana ortgan. SPI Asset Managementdan Stephen Innes esa neft narxining tushishi energiya importiga qaram bo‘lgan Osiyo iqtisodiyoti uchun "bo‘g‘ishni to‘xtatuvchi" hayotbaxsh omil bo‘lganini qayd etdi.