BMTning “Zero Waste” (Nol Chiqindi) bo‘yicha Yuqori Darajali Maslahat Kengashi raisi, Turkiyaning birinchi xonimi Emine Erdo'g'an chorshanba kuni dunyo “qorong‘u davr”ni boshdan kechirayotganini, suvning qurol sifatida ishlatilayotgani va “genotsid vositasi”ga aylanganini ta’kidladi. U G‘azoni bu holatning eng fojeali misoli sifatida ko‘rsatdi.

Nyu-Yorkda bo‘lib o‘tgan “Zero Waste Blue—Drop by Drop” (Nol Chiqindi) ko‘rgazmasining ochilishida nutq so‘zlagan Erdo’g’an, Turkiyaning ekologik sa’y-harakatlari butun insoniyat manfaatlari uchun amalga oshirilayotganini aytdi.

“Biz har bir qadamni nafaqat o‘zimiz uchun, balki Yer yuzini biz bilan baham ko‘rayotgan barcha birodar va opa-singillarimiz uchun tashlaymiz. Har bir yutuq bizga insoniyat farovonligiga hissa qo‘shishning ta’riflab bo‘lmas quvonchini olib keladi,” dedi u. Erdogan G‘azoda hozirda “dunyodagi eng qimmat suv” mavjudligini, chunki bir piyola suvning narxi inson hayoti bilan to‘lanayotganini ta’kidladi.

“Afsuski, biz suv genotsid vositasi sifatida ishlatilishi mumkin bo‘lgan juda qorong‘u davrda yashayapmiz. 2023-yil 7-oktyabrdan beri Isroil G‘azoning suv infratuzilmasini nishonga oldi. Taxminan 85 foiz quvurlar, tozalash inshootlari, quduqlar va boshqa tizimlar ishlatilmayapti,” dedi Erdogan. U, shuningdek, falastinliklar har kuni asosiy suv ehtiyojlarini qondirish uchun uzoq masofalarni bosib o‘tishga majbur bo‘layotganini qo‘shimcha qildi.

“Ba’zida ular suv olib kelishga ulgurmasdan oldin suv navbatida raketa hujumlarida halok bo‘lishadi. O‘z tanasidan og‘irroq suv idishlarini ko‘tarishga urinayotgan kichik bolalarning tasvirlari insoniyat vijdoniga qora dog‘dir,” dedi u.

“Chanqoqlikdan odamlar inson iste’moli uchun yaroqsiz suv ichishga majbur bo‘lishmoqda. Menimcha, G‘azoda axloqiy, huquqiy, gumanitar yoki etik chegaralar qolmadi.”

Plastmassadan foydalanish global suvlarni xavf ostiga qo‘ymoqda

Ko‘rgazma Turkiyaning dengizlar, ko‘llar va okeanlarni himoya qilish bo‘yicha tashabbuslarini global maydonda namoyish etish, aniq ekologik yutuqlarni targ‘ib qilish va ekologik diplomatiyani mustahkamlash uchun xalqaro hamkorlikni rivojlantirishni maqsad qilgan.

Bu borada u ifloslanishning dolzarb tahdidini ta’kidlab, “Insoniyat sivilizatsiyalarni qurib, ilmiy kashfiyotlarga erishib, ajoyib san’at asarlarini yaratgan bo‘lsa-da, bir kun kelib Yerga chiqindi qit’asini qo‘shib, sayyoramizning moviy qoplamasini tanib bo‘lmas holga keltiradi, deb kim o‘ylagan edi?” dedi.

“Afsuski, faqat Tinch okeanida taxminan 1,6 million kvadrat kilometr maydonni egallagan suzuvchi chiqindilar mavjud bo‘lib, ular plastik butilkalar, paketlar, sigaret qoldiqlari va baliq ovlash to‘rlaridan iborat. Bu maydon Turkiya hududidan ikki barobar kattaroq bo‘lib, biz duch kelayotgan muammoning ko‘lamini ko‘rsatadi,” dedi u.

U global plastik ifloslanishni ta’kidlab, “Har yili dunyo bo‘ylab 57 million tonna plastik chiqindi hosil bo‘ladi, shundan taxminan 23 million tonnasi ko‘llar, daryolar va dengizlarni ifloslantiradi — bu har kuni suvga tashlanadigan 2,000 ta chiqindi yuk mashinasiga teng. Okeanlarda 14 million tonnadan ortiq mikroplastik mavjudligi taxmin qilinadi, ular jimjitlik bilan oziq-ovqat zanjirimizga kirib, hatto dasturxonimizga yetib kelmoqda,” dedi.

U, shuningdek, yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning yo‘ldoshida mikroplastiklar topilganini ko‘rsatadigan tadqiqotlarni eslatib, plastik ifloslanishning keng tarqalgan va to‘xtatilmas tabiatini ta’kidladi.

Zero Waste global harakatga aylanmoqda

Erdo’g’an atrof-muhitni himoya qilishni sivilizatsiyaga asoslangan axloqiy majburiyat sifatida ko‘rib, “Har bir qadimiy sivilizatsiyaning umumiy nuqtasi tabiatga hurmatli munosabatdir. Bugungi kunda inkor etib bo‘lmaydigan global iqlim o‘zgarishi muammosiga qarshi kurashish uchun biz bu tushunchani qayta tiklashimiz kerak,” dedi.

Mamlakatning insoniyat muammolarini hal qilishga bo‘lgan tarixiy majburiyatini ta’kidlab, Erdogan 2017-yilda “Bizning Dunyo, Bizning Umumiy Uyimiz” shiori ostida Zero Waste safarini boshlaganini eslatdi.

U “Nol Chiqindi” endi global harakatga aylanganini ta’kidlab, 2022-yilda BMT Bosh Assambleyasi tomonidan “Nol Chiqindi” rezolyutsiyasi qabul qilinganini va BMT Bosh kotibi Antonio Guterres tomonidan qo‘llab-quvvatlangan Global Zero Waste Goodwill Deklaratsiyasi haqida gapirdi.

2019-yildan beri Zero Waste Blue tashabbusi Turkiya qirg‘oqlari va dengizlaridan 285,000 tonna dengiz chiqindilarini, ya’ni 22,000 ta yuk mashinasiga teng chiqindilarni olib tashladi. 551 ta Moviy Bayroq plyajlari bilan Turkiya sertifikatlangan plyajlar soni bo‘yicha dunyoda uchinchi o‘rinda turadi. 2023-yilgi Suv Samaradorligi Kampaniyasi esa dunyoda 2 milliarddan ortiq odam xavfsiz ichimlik suvidan mahrum bo‘lgan bir paytda, Turkiyaning xavfsiz ichimlik suvi ta’minotiga bo‘lgan sadoqatini yana bir bor ta’kidladi.

U o‘z nutqini suv va oziq-ovqat qurol sifatida ishlatilmaydigan, xalqaro qonunlar hurmat qilinadigan va universal qadriyatlar barcha uchun amal qiladigan adolatli dunyo uchun chaqiriq bilan yakunladi.

Erdo’g’an yig‘ilganlarni kollektiv ekologik mas’uliyatga sadoqat sifatida Global Zero Waste Goodwill Deklaratsiyasini imzolashga taklif qildi. Uning nutqidan so‘ng, Avstraliyaning Iqlim o‘zgarishi va Energetika vaziri Kris Bouen deklaratsiyani rasmiy ravishda imzoladi.