Xitoyning “bitta bola” siyosatini yuritgan sobiq rahbarlardan birining o‘limi bu hafta ijtimoiy tarmoqlarda maqtovlar bilan emas, balki bekor qilingan siyosatni qoralash bilan qarshi olindi. Davlat OAVlari 1988–1998 yillarda Xitoy Oila rejalashtirish komissiyasiga rahbarlik qilgan Peng Peiyunni ayollar va bolalar borasidagi faoliyati uchun “taniqli yetakchi” sifatida ta’rifladi.
Xitoyda mashhur mikroblog — Weiboda bir foydalanuvchi: “Yo‘qotilgan, yalang‘och bolalar u dunyoda seni kutyapti”, deya post qoldirdi.
1980 yildan 2015 yilgacha deyarli butun mamlakat bo‘ylab amal qilgan “har bir juftlik faqat bitta farzand ko‘rishi kerak” talabi mahalliy rasmiylarni ayollarni abort va majburiy sterilizatsiyaga undashga olib kelgan. Pekin aholi soni nazoratdan chiqib ketishi mumkinligi haqidagi xavotirlar sabab bu siyosatni joriy etgan edi.
Biroq uzoq vaqt dunyodagi eng ko‘p aholiga ega bo‘lgan Xitoyda keyinchalik aholi o‘sishi sekinlashdi va o‘tgan yili ketma-ket uchinchi bor kamayish qayd etildi. Weibo’dagi yana bir izohda: “Agar bitta bola siyosati 10 yil kamroq qo‘llanganida edi, Xitoy aholisi bunday kamaymasdi!” deyiladi.
2023 yilda Hindiston aholisi Xitoynikidan oshib ketdi; Xitoy aholisi esa o‘tgan yili 1,39 milliardga tushdi. Mutaxassislar bu pasayish kelgusi yillarda tezlashishi mumkinligidan ogohlantirmoqda. 2025 yilga oid ma’lumotlar kelasi oy e’lon qilinadi.
Aholi mas’uliyati yuklangan shaxs sifatida Peng komissiya ishlarini asosan qishloq hududlariga qaratdi. Xitoy qishloqlarida katta oilalar bir vaqtlar qarilik chog‘ida parvarish kafolati sifatida ko‘rilgan. Oila nomini davom ettira oladigan o‘g‘il farzandlarga ustunlik berilishi esa istalmagan qiz chaqaloqlar va hatto qiz homilalarning abort qilinishiga olib kelgan.
Weibo’dagi bir foydalanuvchi shunday yozdi: “Agar ular tug‘ilganida edi, hozir deyarli 40 yoshda, hayotlarining eng sermahsul davrida bo‘lishardi.”
2010-yillarga kelib Peng o‘z qarashlarini ochiq bayon qilib, “bitta bola” siyosatini yumshatish zarurligini ayta boshlagan edi. Hozir Pekin pasayib borayotgan tug‘ilish ko‘rsatkichlarini bolalar parvarishi subsidiyalari, uzoqroq tug‘ruq ta’tili va soliq imtiyozlari orqali oshirishga urinmoqda.
Aholining kamayishi va qarishi dunyoning ikkinchi yirik iqtisodiyoti bo‘lgan Xitoyda ishchi kuchi qisqarib borishi fonida jiddiy tashvishlarni kuchaytirdi. Keksalarga qarash va pensiya xarajatlarining oshishi esa allaqachon qarzdor bo‘lgan mahalliy hokimiyatlar uchun qo‘shimcha byudjet bosimi keltirib chiqarishi ehtimoli yuqori.
