Turkiyaning Damashqdagi elchisi Nuh Yilmaz Suriya yangi ma'muriyati ishga kirishganidan buyon Turkiya–Suriya chegarasidagi asosiy xavfsizlik tahdidlari yoʻq qilinganini aytdi.
Yilmaz Anqara va Damashq o'rtasidagi diplomatik aloqalar va mintaqaviy rivojlanishlar haqida Qatar markazli Al Jazeera kanalining "Syria Now" dasturiga bergan intervyusida gapirdi.
U Turkiyaning dunyodagi eng katta diplomatik vakolatxonasi Damashqda joylashganini, ikki tomonlama munosabatlarning tarixiy ildizlari, shuningdek, harbiy va iqtisodiy hamkorlik hamda terrorizmga qarshi birgalikdagi iroda haqida toʻxtaldi.
Turkiya va Suriya o'rtasidagi chuqur tarixiy va madaniy bog'liqliklarga ishora qilib, Yilmaz Damashq turk milliy xotirasida o'ziga xos o'ringa ega ekanini ta'kidladi:
"Tarix davomida bu qadimiy shahar, 'Sham al-Sharif' nomi bilan tanilgan, Usmoniylar imperiyasidan Saljuqlargacha cho'zilgan chuqur merosni o'zida mujassam etgan."
"Umayyod masjididagi azon ovozidan tortib, bizning umumiy an'analarimizgacha, madaniyatimizning eng o'ziga xos izlari bu yerda hanuzgacha jonlanib kelmoqda," dedi u.
Xavfsizlik muammolari yo'qoldi
Ikkala mamlakat o'rtasidagi xavfsizlik sharoitlari va harbiy aloqalarni baholar ekan, Yilmaz Turkiya Prezidenti Rajab Tayyip Erdo‘ganning "Suriyaning xavfsizligi — Turkiyaning xavfsizligidir" tamoyilini eslatdi.
U Suriya ma'muriyatidagi o'zgarishlardan so'ng chegaradagi asosiy strategik xavfsizlik muammolari yo'qolganini bildirdi:
"2024-yil 8-dekabrdan so'ng chegaramiz bo'yicha to'rt strategik xavfsizlik muammosi — odamlarni noqonuniy olib o'tish, giyohvand moddalar kontrabandasi, nazoratsiz migratsiya va terrorizm — bir zumda yo'q bo'ldi," dedi Yilmaz.
U, shuningdek, kelajakdagi harbiy va dengiz sohasidagi hamkorlikning aniq belgisi sifatida Turkiya harbiy kemalarining Latakiya portiga tashrifini tilga oldi:
"Turkiya dengiz flotining Latakiya portiga tashrifi kelgusi davrda harbiy va dengiz sohalarida amalga oshiradigan hamkorligimizning eng aniq ko'rsatkichidir."
"Biz Suriya armiyasiga uning tayyorgarlik, jihozlash va logistika ehtiyojlarini qondirishda yonma-yon turishga tayyormiz," dedi u.
Anqara jarayonni yaqindan kuzatmoqda
Yilmaz mintaqadagi terrorchi guruhlarga nisbatan Turkiyaning pozitsiyasi qat'iy ekanligini, PKK/YPG/SDF butunlay hududdan chiqarib yuborilishi lozimligini ta'kidladi.
U Anqara Suriya hukumati bilan YPG o'rtasidagi jarayonni yaqindan kuzatayotganini, shuningdek, PKK va SDF tarkiblarini Turkiya, Suriya va Iroq bo'ylab to'liq yo'q qilish Suriya hududiy yaxlitligi va suverenitetini saqlash uchun zarur ekanini qo'shimcha qildi:
"Biz nafaqat Turkiyada terrorizm tugatilgan muhitni, balki butun mintaqamiz bo'ylab shunday muhitni orzu qilamiz."
"Turkiya, Suriya va Iroq bo'ylab SDF va PKK elementlarining to'liq yo'q qilinishi Suriya hududiy yaxlitligi va suvereniteti uchun muhimdir."
"(Suriya) Prezidenti Ahmad al-Sharaa ham aytganidek, integratsiya jarayoni sekin kechayotgan bo'lsa-da, biz terrorizmni tugatishga qaratilgan qadamlarni qo'llab-quvvatlaymiz," dedi Yilmaz.
Savdoda 10 milliard dollar maqsadi
Iqtisodiy aloqalar haqida gapirar ekan, Yilmaz ikki tomonlama savdo hajmi qisqa muddatda 40 foizga oshib, 3,75 milliard dollarga yetganini, o'rta muddatli maqsad esa 10 milliard dollar ekanini aytdi.
U erkin savdo shartnomasi va qo'shma sanoat zonalari bo'yicha muzokaralar davom etayotganini bildirdi.
Chegara o‘tkazish punktlariga to‘xtalib, Turkiya 900 kilometrdan ortiq (559 mil) chegaradagi barcha o‘tish punktlarini qayta ochishni maqsad qilganini ta'kidladi:
"Biz 900 kilometrdan ortiq cho'zilgan chegaramiz bo'ylab barcha o'tkazish punktlarini ochishni maqsad qilamiz. Savdo vazirligimiz va Suriya bojxona idoralari o'rtasida erishilgan kelishuvga asoslanib, ayniqsa Nusaybin-Qamishli yo'li bo'yicha chegara o'tkazish punktlari uch oy ichida asta-sekin ishga tushishini kutmoqdamiz."
"Bundan tashqari, Idlibda barpo etiladigan Erkin zona va Quruq port loyihasi tashish va bojxona tartib-qoidalarini tezlashtiradi," dedi u.
Yilmaz, shuningdek, Suriyada ta'limni qo'llab-quvvatlashning ahamiyatini ta'kidladi. Turkiya Milliy ta'lim vazirligi va Suriya vakillari o'rtasida erishilgan kelishuvga asosan, yaqin kelajakda Damashqda va uning atrofdagi hududlarda xalqaro turk maktabi ochilishi rejalashtirilganini aytdi.
Turkiyadagi vaqtinchalik himoya ostidagi suriyaliklar masalasiga to'xtalib, Yilmaz ish ruxsatnomasi talabidan ozod qilish amaliyoti allaqachon mavjudligini bildirdi.
U, shuningdek, Turkiya Tashqi ishlar vazirligi va Ichki ishlar vazirligi suriyaliklarning o'z mamlakatiga qaytgach, Turkiyaga yana tashrif buyurishini osonlashtirish maqsadida yangi viza tartiblarini ishlab chiqayotganini qo'shimcha qildi.
Erdo‘ganning Damashqqa tashrifi
Prezident Erdo‘ganning Suriyaga mumkin bo'lgan tashrifi haqida berilgan savolga javob berar ekan, Yilmaz bunday safar hozircha reja bosqichida ekanini aytdi:
"Janob Prezident Damashq va Umayyod masjidiga katta e'tibor bilan qaraydi. Oldin rejalashtirilgan aloqalar mintaqadagi voqealar tufayli kechiktirilgan edi."
"Biz yil oxirigacha Janob Prezidentni Damashqda ko'rishni umid qilamiz. Janob Erdo‘ganning Janob al-Sharaa bilan birga Umayyod masjidida yonma-yon yurgan o'sha tarixiy manzarasi ikki mamlakat o'rtasidagi strategik hamkorlik quvvatini butun dunyoga e'lon qilgan bo'lardi," dedi u.
