Eron va AQSh Rimda yangi yadro muzokaralari bosqichini o'tkazadi. Ushbu uchrashuv Eronning yadro dasturi bo'yicha ko'p yillik kelishmovchiliklarni hal qilish maqsadida tashkil etilgan bo'lib, Prezident Donald Trampning diplomatiya muvaffaqiyatsiz bo'lsa, harbiy choralar ko'rish tahdidi ostida o'tadi.
Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Araqchiy va Trampning Yaqin Sharq bo'yicha maxsus vakili Stiv Vitkoff shanba kuni Ummon vositachiligi orqali bilvosita muzokaralar olib boradi. Bu muzokaralar bir hafta oldin Maskatda o'tkazilgan birinchi bosqichdan keyin davom etadi, va har ikki tomon bu bosqichni konstruktiv deb baholagan edi.
Tehron tezkor kelishuvga erishish bo'yicha umidlarni pasaytirishga harakat qilmoqda, chunki ayrim eronlik rasmiylar sanksiyalar tez orada bekor qilinishi mumkinligini taxmin qilishgan edi. Eronning eng yuqori rahbari, Oliy rahbar Oyatulloh Ali Xomenei, bu hafta "na haddan tashqari optimistik, na pessimist" ekanligini aytdi.
O'z navbatida, Tramp juma kuni jurnalistlarga shunday dedi: "Men Eronning yadro quroliga ega bo'lishini to'xtatishni xohlayman. Ular yadro quroliga ega bo'la olmaydi. Men Eronning buyuk, farovon va ajoyib bo'lishini istayman."
Tramp 2018 yilda o'zining birinchi prezidentlik davrida Eron va olti davlat o'rtasidagi 2015 yilgi yadro kelishuvini bekor qilgan va Tehronga qarshi og'ir sanksiyalarni qayta joriy qilgan edi. Yanvar oyida Oq uyga qaytganidan beri u Eron bo'yicha "maksimal bosim" kampaniyasini qayta tikladi.
Vashington Eronni yuqori darajada boyitilgan uran ishlab chiqarishni to'xtatishga chaqirmoqda, chunki bu atom bombasi yaratishga qaratilgan deb hisoblanmoqda. Tehron esa o'zining yadro dasturi tinch maqsadli ekanligini ta'kidlab, sanksiyalarni bekor qilish evaziga ba'zi cheklovlarni muhokama qilishga tayyorligini bildirgan. Biroq, ular AQSh 2018 yilda bo'lgani kabi kelishuvni yana buzmasligiga kafolat talab qilmoqda.
2019 yildan beri Eron 2015 yilgi kelishuvning uranni boyitish bo'yicha cheklovlarini buzib, G'arbning tinch energiya dasturi uchun zarur deb hisoblaganidan ancha yuqori darajada uran zaxiralarini ishlab chiqardi.
Eronning muzokaralar pozitsiyasini anonimlik sharti bilan bayon qilgan yuqori martabali rasmiy, Eronning "qizil chiziqlari"ni sanab o'tdi: uranni boyituvchi sentrifugalarni hech qachon demontaj qilmaslik, boyitishni to'xtatmaslik yoki 2015 yilgi kelishuvda belgilangan darajadan past uran zaxiralarini kamaytirmaslik.
Diplomatiyani davom ettirish
Eron mudofaa imkoniyatlari, jumladan raketalar bo'yicha muzokaralar olib borishni rad etmoqda. Tehron va Vashington diplomatiyani davom ettirishga tayyor ekanliklarini bildirgan bo'lsa-da, ular o'rtasidagi kelishmovchiliklar hali ham katta farqni tashkil etmoqda.
O'tgan hafta birinchi bosqich oxirida Vitkoff va Araqchiy qisqa muloqot qilishgan, ammo ikki davlat rasmiylari 2015 yildan beri to'g'ridan-to'g'ri muzokaralar o'tkazmagan. Eron Rimdagi muzokaralar ham Ummon vositachiligi orqali bilvosita o'tkazilishini aytdi.
Rossiya, Eronning 2015 yilgi yadro kelishuvining ishtirokchisi sifatida, Eron va AQShga "yordam berish, vositachilik qilish va foydali har qanday rolni bajarish" taklifini bildirgan.
