Turkiya Tashqi ishlar vaziri Hakan Fidan juma kuni bergan bayonotida, rasmiy Anqara tegishli qo‘shni mamlakatlar va xalqaro tashkilotlar bilan muvofiqlashtirgan holda Rohinja inqiroziga doimiy hamda adolatli yechim topishga intilayotganini va ushbu masalani global kun tartibida saqlab turish yo‘lida jiddiy sa’y-harakatlar olib borayotganini ma’lum qildi.
Bu haqda Hakan Fidan Dakkadagi ikki tomonlama muzokaralardan so‘ng, Bangladesh Tashqi ishlar vaziri Xalilur Rahmon bilan o‘tkazilgan qo‘shma matbuot anjumanida so‘z ochdi.
“Biz tegishli qo‘shni davlatlar va xalqaro tuzilmalar bilan birdamlik hamda muvofiqlik (koordinatsiya) ichida harakat qilib, Rohinja masalasiga bardoshli va adolatli yechim topishga intilyapmiz. Turkiya bu inqirozni xalqaro hamjamiyat e’tiborida saqlab turish uchun ham jiddiy harakat qilmoqda”, — dedi Fidan.
Turkiya TIV rahbari, shuningdek, ta’qib va zo‘ravonliklardan qochgan bir milliondan ortiq Rohinja musulmonlariga boshpana bergan Bangladesh hukumatini yuksak baholadi va mamlakatning ushbu rolini “tarixiy insonparvarlik fidoyiligi” deb atadi. U fojianing hamon davom etayotganidan afsusda ekanini bildirib, Bangladesh butun insoniyat nomidan ulkan mas’uliyatni o‘z zimmasiga olganini ta’kidladi.
Vazir Fidan tashrif doirasida Koks-Bazar (Cox's Bazar) qochqinlar lagerlariga borishini va u yerda Turkiyaning nufuzli tashkilotlari — Hamkorlik va muvofiqlashtirish agentligi (TİKA), Favqulodda vaziyatlar va ofatlar boshqarmasi (AFAD), Turkiya Qizil yarimoy jamiyati hamda Diyonat vaqfi tomonidan olib borilayotgan gumanitar faoliyat va turk harbiy-dala gospitali ishini ko‘zdan kechirishini bildirdi.
“Biz Rohinja xalqining yashash sharoitini yaxshilashga qaratilgan gumanitar yordamlarimizni uzluksiz davom ettiramiz va ularning vataniga — Myanmaning Raxayn (Arakan) shtatiga xavfsiz, qadrli hamda ixtiyoriy ravishda qaytishlarini qat’iy qo‘llab-quvvatlaymiz”, — deya qo‘shimcha qildi u.
Insoniyatning umumiy merosini himoya qilish va iqtisodiy aloqalar
Hakan Fidan Xalilur Rahmonni BMT Bosh Assambleyasining 81-sessiyasi raisligiga saylangani munosabati bilan samimiy tabrikladi. U ushbu muvaffaqiyat Bangladeshning xalqaro maydondagi obro‘-e’tibori va dunyo hamjamiyatining unga bo‘lgan hurmati o‘sib borayotganidan dalolat ekanini qayd etdi. Fidan 12-fevralda o‘tgan saylovlar va referendum bilan Bangladesh yangi taraqqiyot davriga qadam qo‘yganini hamda Turkiya bu jarayonni kuchli qo‘llab-quvvatlashini bildirdi.
Tashqi ishlar vazirlari o‘zaro tovar ayirboshlash hajmini amaldagi 1,3 milliard dollardan 2 milliard dollarga yetkazish masalalarini ham muhokama qildilar. Tashrif doirasida Fidan Bangladesh Madaniyat ishlari vaziri Nitai Roy Choudhuri (Nitai Roy Chowdhury) bilan “Madaniy merosni himoya qilish bo‘yicha hamkorlik memorandumi”ni imzoladi.
“Umid qilamanki, insoniyatning umumiy merosini himoya qilishga bo‘lgan qat’iy qarorimizni aks ettiruvchi ushbu hujjat mamlakatlarimiz uchun har tomonlama foydali bo‘ladi”, — dedi Fidan.
Mintaqaviy barqarorlik va Yaqin Sharqdagi inqiroz
Fidan mintaqada xavfsizlik, tinchlik va farovonlikni ta’minlash Turkiya tashqi siyosatining ustuvor yo‘nalishi ekanini eslatib, mintaqaviy mojarolar global dinamikani tobora keskinlashtirayotganidan ogohlantirdi. Eron atrofidagi ziddiyatlarga to‘xtalar ekan, u AQSh va Isroilning Eronga qilgan hujumlari nafaqat Yaqin Sharqqa, balki butun dunyoga salbiy ta’sir ko‘rsatganini urg‘uladi:
“Biz Eron va AQSh o‘rtasidagi muzokaralarda erishilgan ijobiy siljishlarni olqishlaymiz. Umid qilamizki, bu muloqot aniq natijalarga olib keladi va mintaqada uzoq muddatli barqarorlik uchun mustahkam zamin yaratadi”.
Vazir global iqtisodiyot va energiya xavfsizligi uchun Hormuz bo‘g‘ozida kemalar qatnovi erkinligini tiklash hamda vaziyatni urushgacha bo‘lgan holatga qaytarish o‘ta muhimligini eslatdi. Shuningdek, u tinchlikni ta’minlash yo‘lida Pokiston olib borayotgan vositachilik harakatlarini olqishladi.
Shu bilan birga, diplomatik jarayonlar fonida otashkesim rejimining tez-tez buzilayotganidan xavotir bildirildi.
“Tomonlar diplomatik muzokaralarni xavf ostiga qo‘yadigan qadamlardan tiyilishi shart. Xalqaro hamjamiyat urushni tugatish bo‘yicha umumiy iroda ko‘rsatishi, xususan, Isroilning otashkesimni sabotaj qilish urinishlarining oldi olinishi lozim”, — dedi vazir.
Fidan Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu hukumatini Falastinda ikki davlatli yechim modelini to‘sib qo‘yishda va ziddiyatni ataylab kengaytirishda aybladi.
“Isroil G‘azo sektorida genotsid siyosatini davom ettirmoqda, bu esa butun insoniyat vijdonida chuqur yaralar qoldirdi. Quddus va G‘arbiy Sohilda har kuni ikki davlatli yechimga qarshi yangi noqonuniy choralar ko‘rilmoqda. Bugun xalqaro hamjamiyatning bosh ustuvorligi — Isroil tajovuzini to‘xtatish va mintaqadagi urush holatiga barham berishdan iborat”.
U, shuningdek, Liviya emas, aynan Livan ssenariysi bo‘yicha Isroilning ushbu mamlakatga bosqini va hujumlarini zudlik bilan to‘xtatish hamda u yerda tinchlikni tiklash zarurligini alohida ta’kidladi.
Bangladesh Turkiyaning ko‘magini yuksak baholaydi
Bangladesh Tashqi ishlar vaziri Xalilur Rahmon Turkiyani o‘z mamlakati uchun strategik hamkor deb atab, Anqara Bangladeshning BMT Bosh Assambleyasi raisligiga ko‘rsatilgan nomzodini muvaffaqiyatli qo‘llab-quvvatlagani uchun minnatdorlik bildirdi va Dakka bu do‘stona yordamni hech qachon unutmasligini aytdi.
Rahmon ikki davlat turli sohalarda, xususan, iqtisodiy jabhada sheriklikni kengaytirishni maqsad qilganini eslatib, turk sarmoyadorlarini Bangladeshning maxsus iqtisodiy zonalarida yaratilgan imkoniyatlardan keng foydalanishga undadi. Shuningdek, u Turkiyaga Bangladeshdagi parlament saylovlariga xalqaro kuzatuvchilar yuborgani uchun minnatdorlik bildirdi.
Rohinja muammosiga to‘xtalib, Rahmon o‘zining BMT Bosh Assambleyasi raisligiga saylangani munosabati bilan so‘zlagan nutqida ham ushbu masalani xalqaro miqyosda diqqat markazida saqlash zarurligini aytib o‘tganini eslatdi. U Turkiyaning inqiroz boshlangan 2017-yildagi dastlabki ko‘chish to‘lqinlaridan buyon ko‘rsatib kelayotgan gumanitar va diplomatik ko‘magini, qochqinlar lagerlaridagi Turk shifoxonasi faoliyatini hamda Anqaraning xalqaro tashabbuslardagi faol ishtirokini mamnuniyat bilan olqishlashini bildirdi.
