Turkiya Isroilning 1915-yil voqealarini tan olish haqidagi qarorini keskin qoralab, uni Falastin xalqiga qarshi sodir etilayotgan jinoyatlarni yashirishga qaratilgan siyosiy manevr deb atadi.
Turkiya Tashqi ishlar vazirligining yakshanba kuni e’lon qilgan bayonotida shunday deyiladi: “Dunyo ko‘z o‘ngida Falastin xalqiga nisbatan tizimli ta’qib o‘tkazgan va G‘azodagi qirg‘inlar tufayli Xalqaro Adliya Sudida sudlanayotgan Isroil hukumati, o‘z jinoyatlarini 1915-yil voqealari bo‘yicha qabul qilingan siyosiy qaror bilan parda qilishga urinmoqda”.
Vazirlik mazkur qaror tarixiy va huquqiy faktlarni inkor etishini ta’kidlab, bu harakat G‘azodagi jinoyatlari uchun Xalqaro Jinoyat Sudi tomonidan hibsga olish orderi chiqarilgan Bosh vazir Binyamin Netanyaxu va uning safdoshlariga bo‘lgan xalqaro bosimni chalg‘itishga qaratilganini bildirdi. Turkiya Netanyaxu hukumati tomonidan tinch aholiga, xususan falastinliklarga qarshi sodir etilgan jinoyatlar uchun javobgarlik masalasini ko‘tarishda davom etishini va mintaqada Isroilning kengayuvchan hamda beqarorlashtiruvchi siyosatiga chek qo‘yish uchun ishlashini ma’lum qildi.
Tarixiy yondashuv va fojiali oqibatlar
Turkiya 1915-yil voqealarini "genotsid" deb atashni qat’iyan rad etadi va ularni har ikki tomon ham jabr ko‘rgan fojia deb ta’riflaydi. Anqara ushbu masalani xolis o‘rganish uchun Turkiya va Armaniston tarixchilari hamda xalqaro ekspertlardan iborat qo‘shma komissiya tuzish taklifini ilgari surib kelmoqda. Eslatib o‘tamiz, 2014-yilda o‘sha paytdagi Bosh vazir, hozirgi Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘an 1915-yil voqealarida halok bo‘lgan armanlarning avlodlariga hamdardlik bildirgan edi.
Mintaqadagi og‘ir vaziyat va xalqaro javobgarlik
Isroilning 2023-yil oktabridan buyon G‘azo sektoriga qarshi olib borayotgan harbiy amaliyotlari oqibatida deyarli 73 ming nafar falastinlik halok bo‘ldi, 173 mingdan ortiq kishi jarohat oldi. Hududning infratuzilmasi deyarli to‘liq vayron qilingan, gumanitar vaziyat esa o‘ta og‘ir darajada qolmoqda.
Xalqaro miqyosdagi huquqiy jarayonlar ham davom etmoqda: 2024-yil 21-noyabrda Xalqaro Jinoyat Sudi G‘azodagi urush jinoyatlari va insoniyatga qarshi jinoyatlar uchun Binyamin Netanyaxu va sobiq mudofaa vaziri Yoav Gallantga nisbatan hibsga olish orderlarini chiqardi. Shuningdek, Isroil Xalqaro Adliya Sudida G‘azodagi urush bo‘yicha genotsid ishi doirasida javobgarlikka tortilmoqda.
