Yaqin Sharq inqirozi: Hormuz qamali va global iqtisodiy tahlika
Yaqin Sharqdagi qurolli to‘qnashuvlar o‘zining beshinchi haftasiga qadam qo‘yar ekan, mintaqada harbiy harakatlar shiddati pasaymayapti. Juma tongida Eron va Isroil o‘rtasida o‘zaro raketa va havo zarbalari almashinuvi davom etdi. Ayni paytda BMT Xavfsizlik Kengashi global energiya xavfsizligiga tahdid solayotgan Hormuz bo‘g‘ozi qamalini muhokama qilishga hozirlik ko‘rmoqda.
Harbiy vaziyat va o‘zaro zarbalar
Vashington va Tel-Aviv Eronning harbiy salohiyati sezilarli darajada zaiflashtirilganini da’vo qilmoqda, biroq Tehron qarshilik ko‘rsatishda davom etmoqda:
Havo hujumlari: Tehron va Isfahon atrofidagi strategik ob’ektlarga AQSh va Isroil tomonidan havo zarbalari berilgani qayd etildi.
Tehronning javobi: Eron Isroil hududi hamda Fors ko‘rfazidagi qo‘shnilari — Bahrayn va Quvayt yo‘nalishida raketa va dronlar bilan "salvo" (yopirilma) zarbalarini yo‘lladi.
Iqtisodiy zarba: Neft narxlarining ko‘tarilishi
Eronning Fors ko‘rfazi energetika infratuzilmasiga bosimi va Hormuz bo‘g‘ozi ustidan qat’iy nazorati global bozorlarni larzaga keltirdi:
Brent markali neft: Juma kuni ertalab neft narxi 109 dollar atrofida qayd etildi. Bu urush boshlangan 28-fevraldan buyon narxlarning 50 foizdan ortiq o‘sganini anglatadi.
Strategik yo‘lak: Dunyo neft va tabiiy gazining beshdan bir qismi o‘tadigan ushbu yo‘lakning yopilishi global resessiya xavfini kuchaytirmoqda.
Diplomatiya va BMTdagi kelishmovchiliklar
BMT Xavfsizlik Kengashi shanba kuni Bahrayn tomonidan taqdim etilgan rezolyutsiyani ovozga qo‘yadi. Biroq buyuk davlatlar o‘rtasida yagona pozitsiya mavjud emas:
AQSh pozitsiyasi: Donald Tramp bo‘g‘ozni ochish mas’uliyatini AQSh o‘z zimmasiga olmasligini, aksar neft import qiluvchi davlatlar "jur’at to‘plab" yo‘lakni o‘zlari ozod qilishi kerakligini ta’kidladi.
Fransiya va Yevropa: Prezident Emmanuel Makron bo‘g‘ozni kuch bilan ochish "real bo‘lmagan taxmin" ekanini aytdi. Uning fikricha, bu Islom inqilobi muhofizlari korpusi (IIMK) tomonidan qirg‘oq mudofaasi tahdidini kuchaytiradi va yechim faqat diplomatiya orqali bo‘lishi mumkin.
Veto huquqi: Rossiya, Xitoy va Fransiya kuch ishlatishga ruxsat beruvchi "barcha zarur choralar" bandiga qarshi chiqmoqda.
Talofatlar ko‘lami
Urush qurbonlari soni dahshatli sur’atlarda ortib bormoqda:
Eron: 1 900 dan ortiq halok bo‘lganlar.
Livan: Isroilning yer usti va havo hujumlari natijasida 1 300 dan ortiq qurbon berilgan, 1 milliondan ortiq kishi qochqinga aylangan.
Isroil va ittifoqchilar: Isroilda 19 kishi, AQShning 13 harbiy xizmatchisi va o‘nlab Isroil askarlari halok bo‘lgan.
