Donald Tramp dushanba kuni Oq uyda Benyamin Netanyaxuni qabul qiladi. AQSh va Isroilning qarshiligiga qaramay, bir qator G'arb yetakchilari Falastin davlatini tan olganidan keyin AQSh prezidenti kelishuvga intilmoqda.
Netanyaxuning yanvar oyida Tramp lavozimiga qaytganidan beri Oq uyga toʻrtinchi tashrifi chogʻida Isroilning oʻng qanot yetakchisi Gʻazoda ikki yildan ortiq davom etgan urush tufayli ortib borayotgan xalqaro izolyatsiyaga duch kelgan mamlakatining eng muhim munosabatlarini mustahkamlashga intiladi.
Juma kuni BMT Bosh Assambleyasida duch kelgan sovuq qabuldan farqli o'laroq, u ko'plab delegatlar chiqib ketganidan keyin deyarli bo'sh zalda chiqishga majbur bo'ldi, Netanyaxu Oq uyda iliq kutib olishni kutishi mumkin. Netanyaxu Buyuk Britaniya, Fransiya, Kanada, Avstraliya va boshqa bir qancha davlatlarning Falastin davlatini tan olish qarorini qattiq tanqid qilib, buni “sharmandali qaror” deb atadi. Bu Qo'shma Shtatlarning eng muhim ittifoqchilarining diplomatik pozitsiyasida katta o'zgarish sifatida baholanmoqda.
Bu davlatlar Isroil-Falastin mojarosida ikki davlat asosida yechim topish imkoniyatini saqlab qolish va Isroil urushini tugatish uchun bunday qadam zarur ekanligini taʼkidladi.
Bu tan olish harakatlarini XAMASni mukofotlash deb tanqid qilgan Tramp yakshanba kuni Reuters agentligiga Netanyaxu Falastin hududlaridagi urushni tugatish bo‘yicha kelishuvga erishishiga umid qilayotganini aytdi.
"Biz juda yaxshi javob oldik, chunki Bibi ham kelishuvga erishmoqchi. Hamma kelishuvga erishmoqchi", dedi Tramp telefon orqali suhbatda. Tramp Saudiya Arabistoni, Qatar, BAA, Iordaniya va Misr rahbarlariga yordamlari uchun minnatdorchilik bildirib, kelishuv G'azodan tashqarida ham Yaqin Sharqda tinchlikka erishishni maqsad qilganini aytdi. Uning aytishicha, "Bu nafaqat G'azoda emas, balki Yaqin Sharqda tinchlik deb ataladi. G'azo uning bir qismi. Lekin bu Yaqin Sharqdagi tinchlik".
Isroilning yuqori martabali mulozimlaridan biri G'azoda tinchlik kelishuvi haqida so'ralganda, "hali aytishga erta", dedi. Rasmiyning qo‘shimcha qilishicha, Isroil bu taklifga dushanba kuni Netanyaxu Tramp bilan uchrashganda javob beradi.
Tinchlik rejasi
Netanyaxu garovga olinganlarning oilalari va ijtimoiy so'rovlarga ko'ra, urushdan charchagan Isroil jamoatchiligi tomonidan tobora kuchayib borayotgan bosimga duch kelmoqda. 21 banddan iborat tinchlik rejasi bir qator arab va musulmon davlatlariga o‘tgan hafta BMT doirasida taqdim etilgan edi.
Oq uyning ismi sir qolishini istamagan mulozimining aytishicha, reja barcha garovga olinganlarni - tirik yoki o'lik - ozod qilishni, Isroilning Qatarga hujumlarini to'xtatishni va Isroil va Falastinliklar o'rtasida "tinchlikda birga yashash" uchun yangi muloqotni ko'zda tutadi.
Isroil 9-sentabr kuni Dohada Xamas rasmiylariga havo hujumi uyushtirib, Qatarliklarni g‘azablantirdi va Trampning tanqidiga uchradi. Avvalroq AQSh tomonidan qo‘llab-quvvatlangan o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha urinishlar muvaffaqiyatsizlikka uchragan, chunki ular Isroil va XAMAS o‘rtasidagi tafovutni bartaraf eta olmagan va genotsidchi Benyamin Netanyaxu urushni davom ettirishga va’da bergan.
Harbiy jinoyatlar
Oq uydagi uchrashuv Nyu-Yorkdagi dunyo yetakchilarining yillik yig‘ilishidan keyin bo‘lib o‘tdi. O'sha yig'ilishda G'azo urushi kun tartibining markazida edi va Isroil tez-tez nishonga olindi.
Isroil tarixidagi eng o‘ta o‘ng va radikal hukumat Benyamin Netanyaxu ma’muriyati Falastin davlatini tan olishdan bosh tortdi.
Falastin sog‘liqni saqlash rasmiylariga ko‘ra, Isroil armiyasi G‘azoda 65 mingdan ortiq odamni o‘ldirgan. Bu mintaqaning katta qismini vayron qildi, gumanitar inqirozni chuqurlashtirdi va keng tarqalgan ochlikni keltirib chiqardi.
Xalqaro jinoiy sud genotsidchi Netanyaxuni G‘azo mojarosida harbiy jinoyatlar sodir etgani uchun hibsga olishga order berdi. Isroil sudning yurisdiktsiyasini rad etadi va harbiy jinoyatlar sodir etganini rad etadi.
Tramp va Netanyaxu odatda hamjihatlikda ishlayotgan va AQSh Isroilning asosiy qurol yetkazib beruvchisi bo‘lib qolsa-da, dushanba kungi muzokaralarda keskinlik yuzaga kelishi mumkin.
Netanyaxuning ba'zi qat'iy vazirlari unga Falastinning mustaqillikka bo'lgan umidlarini so'ndirish uchun bosib olingan G'arbiy Sohilni to'liq yoki qisman anneksiya qilishni taklif qilishdi.
Biroq Tramp payshanba kuni Isroilga G‘azo va bosib olingan Sharqiy Quddus bilan birga bosib olingan G‘arbiy Sohilni ham qo‘shib olishiga ruxsat bermasligini aytdi.
Tahlilchilarga koʻra, Isroilning bosib olingan Gʻarbiy Sohilni anneksiya qilishi Tramp oʻzining birinchi muddatida vositachilik qilgan, bir qancha arab davlatlari Isroil bilan diplomatik aloqalar oʻrnatgan asosiy tashqi siyosat yutugʻi boʻlgan Ibrohim kelishuvlarini buzishi mumkin.
