AQSh prezidenti Donald Tramp Eron bilan tuzilgan kelishuvni tanqid qilganlarni keskin qoraladi. U urushni yakunlash evaziga imtiyozlar berganlikda ayblayotganlarni, Shveysariyadagi muzokaralar oldidan «ahmoq» deb atadi.
Kelishuv qachon rasman imzolanishi hafta boshigacha noaniq qolgan edi. Biroq chorshanba kuni Tramp Parij yaqinidagi Versal saroyida Fransiya prezidenti Emmanuel Makron bilan o‘tkazilgan kechki ovqat chog‘ida hujjatga imzo chekdi. Birinchi jahon urushini yakunlagan shartnoma imzolangan saroyda ushbu kelishuvning tasdiqlanishi Makron uchun katta diplomatik yutuq bo‘ldi va imzolash jarayonida u «bravo» deb hayqirdi.
Tramp payshanba kuni ijtimoiy tarmoqlarda shunday yozdi: «Bu ahmoqlar men Eron masalasida yetarlicha qat’iy bo‘lmaganimni o‘ylashmoqda. Holbuki, fond bozori rekord darajaga ko‘tarildi va neft narxlari pasaymoqda. Ular yo hasadgo‘y, yomon odamlar yoki shunchaki ahmoqlar».
Tramp va uning eronlik hamkasbi urushni yakunlash bo‘yicha kelishuvni imzolaganidan so‘ng, Hormuz bo‘g‘ozi qayta ochilishi haqidagi xabarlar bilan birga neft narxlari pasayishni boshladi. Biroq oldinda ikki oylik murakkab muzokaralar jarayoni turibdi.
Kelishuvga vositachilik qilgan Pokiston bosh vaziri Shahboz Sharif hujjat «darhol kuchga kirishi» va Eron «Hormuz bo‘g‘ozini zudlik bilan qayta ochishi»ni ma’lum qildi. U ham hujjatni imzolagan shaxslar qatorida.
Emmanuel Makron kelishuvni yuqori baholab, «bu tinchlikka imkon beradi, Hormuz bo‘g‘ozining boj olinmay qayta ochilishini ta’minlaydi hamda yadroviy, ballistik va mintaqaviy faoliyatlar bo‘yicha yakuniy kelishuvga erishish uchun 60 kun vaqt beradi», dedi.
Kelajakdagi qadamlar borasida biroz chalkashliklar saqlanib qoldi. Aslida hujjat juma kuni Shveysariyadagi dam olish maskanida Eron bosh muzokarachisi va parlament spikeri Muhammad Boqir G‘olibof hamda AQSh vitse-prezidenti Jey Di Vens tomonidan imzolanib, texnik muzokaralar boshlanishi rejalashtirilgandi. Eron tashqi ishlar vazirligi vakili Ismoil Baqoyi shaxsiy marosim endi zarur emasligini aytgan bo‘lsa-da, Sharif juma kungi tadbir o‘tkazilishini tasdiqladi.
Kelishuv shartlariga ko‘ra, Vashington Eron iqtisodiyotini og‘ir ahvolga solib qo‘ygan neft sanksiyalarini darhol bekor qilishga va’da bermoqda. 13 nafar AQSh harbiy xizmatchisining o‘limiga va katta miqdordagi o‘q-dorilar zaxirasining sarflanishiga sabab bo‘lgan bu urushni yakunlash bo‘yicha Trampning qarori mamlakat ichidagi ba’zi ittifoqchilarida xavotir uyg‘otdi.
Xususan, respublikachi senator Bill Kessidi bu kelishuvni «so‘nggi o‘n yilliklardagi eng yomon tashqi siyosiy xato» deb atadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, «Eronning yadroviy ambitsiyalari jilovlanmagan va ular Hormuz bo‘g‘ozini shantaj vositasi sifatida ishlatishni o‘rganib olishgan». Fox News kanali ham tanqidchilarga tayanib, kelishuv Eron yadro dasturini to‘xtatish majburiyatini olmay turib, unga katta moliyaviy foyda keltirganini ta’kidladi.
