Turkiya Respublikasi Energetika va tabiiy resurslar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatning umumiy elektr o‘rnatilgan quvvati mart oyi oxiri holatiga 125 ming 78 megavattga yetdi. Gidroelektr quvvati esa 32 ming 334 megavatt bilan umumiy quvvatning 25,9 foizini tashkil etdi.
O‘rnatilgan quvvat bo‘yicha gidroelektrdan keyin 21,2 foiz bilan quyosh energiyasi, 19,8 foiz bilan tabiiy gaz, 17,6 foiz bilan ko‘mir, 12 foiz bilan shamol energiyasi, 1,4 foiz bilan geotermal va 2,1 foiz bilan boshqa manbalar joy oldi.
Elektr ishlab chiqarish stansiyalari soni shu davrda litsenziyasiz obyektlar bilan birga 42 ming 35 taga yetdi. Ularning asosiy qismini 39 ming 951 ta bilan quyosh elektr stansiyalari tashkil etdi. GESlar esa 776 ta obyekt bilan quvvat va tizimdagi ulushi jihatidan ikkinchi o‘rinda qayd etildi.
Mutaxassislarga ko‘ra, ayniqsa yog‘ingarchilik yuqori bo‘lgan davrlarda gidroelektr ishlab chiqarishi elektr ishlab chiqarishdagi tabiiy gaz ulushini sezilarli darajada qoplaydi. Shu tariqa ham energiya importi xarajatlari kamayadi, ham global narx tebranishlarining elektr bozoriga ta’siri cheklanadi.
Shu nuqtai nazardan GESlar geosiyosiy xatarlar ortib borayotgan bugungi sharoitda nafaqat qayta tiklanuvchi energiya manbai, balki ta’minot xavfsizligi, xarajatlarni boshqarish va tizim moslashuvchanligi jihatidan ham strategik unsur sifatida ajralib turmoqda.
GESlar tashqi qaramlikni kamaytirmoqda
Gidroelektr Stansiyalari Sanoati Ishbilarmonlari Uyushmasi (HESİAD) rahbari Elvan Tugsuz Guven o‘z bahosida GESlar Hormuz bo‘g‘ozi bilan bog‘liq energiya inqirozida tashqi qaramlikni kamaytiradigan muhim manbalardan biri ekanini aytdi.
Turkiyada gidroelektrning elektr ishlab chiqarishdagi ulushi mavsumiy sharoitlarga qarab muhim o‘rin tutishini bildirgan Guven, “Har ishlab chiqarilgan va iste’mol qilingan besh birlik energiyaning biri GESlar orqali ta’minlanmoqda. Har bir megavattlik GES ishlab chiqarishi xuddi shuncha tabiiy gaz sarfining oldini oladi. Bu esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri tashqi qaramlikning kamayishini anglatadi,” dedi.
Guven Turkiyaning gidroelektr sohasida uzoq yillik tajribaga ega ekanini ta’kidlab, “Turkiya 1930-yillardan buyon gidroelektr ishlab chiqarishda faol. Bu yangi texnologiya emas, aksincha juda yaxshi biladigan va qo‘llaydigan sohamizdir. Loyiha ishlab chiqish, muhandislik, pudratchilik va uskunalar ishlab chiqarish yo‘nalishlarida Turkiya o‘z ehtiyojini qoplay oladigan hamda xalqaro bozorlarda raqobatlasha oladigan salohiyatga ega,” dedi.
Inqiroz davrlarida tizim muvozanatini ta’minlaydi
Guven GESlarning tez ishga tushish imkoniyati tufayli inqiroz davrlarida tabiiy gazga asoslangan ishlab chiqarishdagi yo‘qotishlarni qoplashini ta’kidlab, “Tabiiy gaz ishlab chiqarishi pasaygan davrlarda yuzaga kelgan bo‘shliqni GESlar to‘ldirdi. Buning asosiy sababi GESlarning juda tez ishga tushish imkoniyatiga ega bo‘lishidir. Bunday moslashuvchanlik ko‘mir stansiyalari kabi oldindan rejalashtirish talab qiladigan manbalarda mavjud emas,” dedi.
Quyosh va shamol energiyasidagi ishlab chiqarish tebranishlarini muvozanatlashtirishda ham gidroelektrning muhim rol o‘ynashiga e’tibor qaratgan Guven, “Quyosh nuri to‘silishi yoki shamol to‘xtashi kabi holatlarda yuzaga keladigan keskin ishlab chiqarish yo‘qotishlarini qoplay oladigan eng ishonchli manba — GESlardir,” degan fikrni bildirdi.
