“Agar Isroilning ekspansionistik siyosatiga qarshi diplomatik choralar ko‘rilmasa, inqiroz global tus oladi”, deya ogohlantirdi vazir.
Turkiya Respublikasi tashqi ishlar vaziri Hakan Fidan Iordaniya poytaxti Ammanda Quddus masalasiga bag‘ishlab o‘tkazilgan vazirlar yig‘ilishida qatnashdi.
Muhim uchrashuvlardan so‘ng TRT Arabiy telekanaliga intervyu bergan vazir Fidan Isroil tinchlik jarayoniga putur yetkazayotganini ta’kidlab:
“Agar Isroilning ekspansionistik siyosatiga qarshi diplomatik choralar ko‘rilmasa, inqiroz global tus oladi”, deya ogohlantirdi.
Vazir Fidan bayonotida quyidagilarni qayd etdi:
“Bugun Ammanda haqiqatan ham tarixiy yig‘ilishda qatnashdik. Kun davomida juda muhim muzokaralar o‘tkazish imkoniga ham ega bo‘ldik. Ma’lumki, Fors ko‘rfazida davom etayotgan urush, Ho‘rmuz bo‘g‘ozining yopilishi oqibatida yuzaga kelgan mintaqaviy va global muammolar hamda e’tiborning shu tomonga qaratilishi bizning diqqatimizni Falastin masalasi, Masjidul Aqso, G‘azo va G‘arbiy Sohildan chalg‘itmadi.
Biz har ikki masalaga ham e’tibor qaratdik. Chunki bilamizki, agar bir masalaga bo‘lgan e’tiborimizni susaytirsak, Isroil boshqa tomonda — G‘azo, Masjidul Aqso, Quddus va G‘arbiy Sohilda o‘z harakatlarini yanada oson amalga oshiradigan bo‘ladi.
Bugun Islom dunyosining 20 ga yaqin davlati ishtirokida o‘tkazilgan ushbu yig‘ilishda kun tartibimizda faqat bitta masala bor edi. Bu so‘nggi paytlarda Isroil tomonidan Masjidul Aqsoga qarshi sodir etilgan tajovuzlarni muhokama qilish va ularga qarshi qanday jamoaviy choralar ko‘rilishini belgilashdan iborat edi.
Bu boradagi fikrlarimizni barchamiz birgalikda bayon etdik. Jiddiy fikr almashuvlar bo‘ldi. Islom dunyosining nufuzli davlatlari bu masala yuzasidan o‘z xavotiri va noroziligini, shuningdek, amalga oshirilishi kerak bo‘lgan amaliy, diplomatik va boshqa choralarni muhokamaga qo‘ydi”.
“Birdamlik xabarini berdik”
“Ma’lumki, Iordaniya tarixan Quddusdagi muqaddas joylarning homiysi hisoblanadi va qonuniy jihatdan ushbu vazifani o‘z zimmasiga olgan. Turkiya sifatida jamiyatimiz, Prezidentimiz, hukumatimiz va davlatimiz Masjidul Aqsoni o‘zimizning muqaddas maskanlarimizdan biri deb biladi.
Ushbu maskanga qarshi amalga oshiriladigan har qanday tajovuz xalqimizning qadriyatlariga qarshi qilingan tajovuz sifatida qabul qilinadi. Shu bois Turkiyaning bu boradagi strategik va diplomatik tashabbuslari muhim ahamiyatga ega. Biz bu masalada jadal kurash olib bormoqdamiz.
Bugun Iordaniya bilan Masjidul Aqso va Quddus masalalarida birdamlik xabarini berdik.
Boshqa tomondan, Saudiya Arabistoni, Turkiya, Misr va Pokiston ishtirokidagi, biz ‘To‘rtlik guruhi’ deb ataydigan vazirlar darajasidagi yig‘ilishning bugun beshinchisini o‘tkazdik. Bu muhim yig‘ilish bo‘ldi.
Unda G‘azodagi jarayonni juda batafsil muhokama qildik. Chunki ushbu to‘rt davlat tinchlik rejasini amalga oshirish uchun katta sa’y-harakat qilmoqda. Misr va Turkiya esa vositachilik vazifasini ham bajarmoqda.
Biz, ayniqsa, tinchlik rejasining bajarilishi jarayonida Isroil namoyish etayotgan munosabat, qonunsizlik va qoidalarga bo‘ysunmaslikka qanday javob qaytarish kerakligini jiddiy muhokama qildik. Bu borada ayrim qarorlar qabul qildik. Ularni davlatlarimiz rahbarlariga yetkazamiz. Kelgusi kunlarda shu bilan bog‘liq qadamlarni ko‘rasizlar”.
“Bizning pozitsiyamiz aniq”
“Bundan tashqari, mintaqada davom etayotgan keskinlik, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi bilan bog‘liq muammolar va kengayish xavfi mavjud bo‘lgan urushni qanday boshqarish hamda hal etish kerakligi yuzasidan juda muhim fikrlar bildirildi.
Bu masalada bizning pozitsiyamiz aniq. Prezidentimizning boshidanoq mintaqa va uning tinchligiga doir qarashlari ma’lum. Ushbu masalani batafsil ko‘rib chiqdik.
Shuningdek, to‘rt davlat birgalikda ishlab chiqayotgan mintaqaviy istiqbol hujjatini ham muhokama qildik. Bu, aslida, butun mintaqadagi muammolarni doimiy ravishda hal etishga qaratilgan asosni belgilaydigan dastlabki qadam bo‘ladi.
Aslida, bunday ish mintaqada ancha oldin amalga oshirilishi kerak edi. Ammo, Xudo xohlasa, ushbu masalalarni tizimli ravishda yakunlab, bosqichma-bosqich mintaqaviy barqarorlik, xavfsizlik va tinchlikni doimiy ravishda ta’minlaymiz”.
“Xalqaro hamjamiyat katta sinovdan o‘tmoqda”
G‘azo tinchlik rejasi haqidagi savolga javoban Fidan quyidagilarni aytdi:
“Avvalroq ta’kidlaganimdek, biz faqat Masjidul Aqso masalasini emas, G‘azoda davom etayotgan jarayon va tinchlik rejasining amalga oshirilishini ham batafsil muhokama qildik. Bu masala asosiy yig‘ilishda ham, To‘rtlik guruhi yig‘ilishida ham ko‘rib chiqildi.
Buni faqat biz emas, butun dunyo ko‘rib turibdi: Isroilning tinchlikka oid hech qanday niyati va rejasi yo‘q. U barcha platformalardan faqat o‘z pozitsiyasi va noqonuniy strategiyalarini ilgari surish uchun foydalanmoqda.
Xalqaro hamjamiyat bu yerda katta sinovdan o‘tmoqda. Turkiya va uning yaqin ittifoqchilari ushbu haqiqatni doimo ta’kidlab kelmoqda.
Agar biz mintaqa davlatlari va xalqaro hamjamiyat sifatida Isroilning mintaqadagi ekspansionistik siyosatini to‘xtatish uchun zarur diplomatik choralarni ko‘rmasak, bu holat faqat mintaqaviy inqirozni emas, balki global inqirozni ham keltirib chiqaradi. Buning alomatlarini bir necha bor ko‘rdik.
Shu nuqtai nazardan, xalqaro hamjamiyatning yetakchi vakillari birlashib qo‘llab-quvvatlagan G‘azo tinchlik rejasini amalga oshirish jarayonida HAMAS o‘z zimmasiga tushgan ko‘plab majburiyatlarni bajarganini ko‘ryapmiz. Biroq Isroilning doimo jarayonga to‘sqinlik qilayotganini ham ko‘rib turibmiz.
Buni hamma ko‘rmoqda. Endi vaziyatni anglash bosqichi aniq yakunlandi. Ammo eng muhimi, bunga qanday munosabat bildirilishidir. Ushbu munosabat shakllantirilib, amalda qo‘llanishi kerak. Aks holda, Isroil bilan o‘tirib, bu masalalarni muhokama qilishdan hech qanday ma’no qolmaydi”.
“Isroil turli bahonalar bilan falastinlik bolalarni o‘ldirmoqda”
“Xalqaro hamjamiyat, avvalo Amerika Qo‘shma Shtatlari, bu masalada mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishi kerak. Trump tinchlik rejasini ilgari surdi va boshqa davlatlar ham uni qo‘llab-quvvatladi. Misr, Turkiya, Qatar va Amerika vositachilik qildi.
Bu borada juda ko‘p vaqt va mehnat sarflandi. Hamkasblarimiz haqiqatan ham kecha-yu kunduz ishlamoqda.
Ammo yakunda, har safar muayyan bosqichga erishilganda, Isroil boshqa bir muammoni bahona qilib, falastinlik bolalarni muntazam ravishda o‘ldirayotgani, shifoxonalarni bombardimon qilayotgani va tinchlikka hech qanday aloqasi yo‘qligini namoyish etayotgani jiddiy qayd etilishi hamda bunga qarshi aniq munosabat bildirilishi kerak.
Bu xalqaro hamjamiyatning eng ustuvor masalalaridan biridir”.
