AQSh o‘rtamchiligida otashkesim yo‘lga qo‘yilganidan beri olti oydan ortiq vaqt o‘tgan bo‘lsa - da, G‘azo haligacha keng va xaritaga tushirilmagan qabristondek turibdi.

G‘azo Harbiy bo‘lmagan mudofaasi va Haaretz gazetasining yaqindagi hisobotiga ko‘ra, kamida 8 000 falastinlik haligacha o‘z uylarining vayronalari ostida qolib ketgan.

Otashkesimga qaramay, hudud haligacha qayta tiklanmagan; bugungacha 68 million metrik tonna vayronaning atigi bir foizidan ham kamrog‘i tozalangan.

Vayronagarchilik ko‘lamini bo‘rttirib ko‘rsatish qiyin.

Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Jahon banki va Yevropa ittifoqining qo‘shma baholashiga ko‘ra faqat vayronalarni tozalashning o‘zi 1,7 milliard dollardan oshadi.

BMT Taraqqiyot dasturi (UNDP) rahbari Aleksandr De Kroo hozirgi ish sur’ati bilan hududni tozalash kamida yetti yil davom etishini ta’kidlamoqda.

Bu logistika jihatidan murakkab vaziyat, portlamagan o‘q - dorilarning keng tarqalganligi va minglab chirib borayotgan inson qoldiqlarining og‘ir haqiqatlari bilan yanada murakkablashmoqda.

“Hujjatlar va turg‘unlik”

G‘azo bo‘ylab oilalar uchun kutish shunchaki byurokratik kechikish emas.

Harbiy bo‘lmagan mudofaa guruhlari, yaqinlarining qoldiqlari joylashgan aniq koordinatalarni biladigan minglab insondan qo‘ng‘iroqlar olishda davom etmoqda.

Ammo og‘ir texnika va maxsus uskunalarning yetishmasligi G‘azo shahrining Shujayyah va Tuffoh mahallalari kabi eng ko‘p ziyon ko‘rgan hududlarda qutqaruv ishlarini to‘xtatib qo‘ydi.

Ko‘plab holatlarda qoldiqlar “Sariq chiziq” deb ataluvchi hududdan narida — Isroil armiyasining bevosita nazorati ostidagi joylarda joylashgan.

Xalqaro Qizil Xoch va BMT kabi tashkilotlar oilalarga qutqaruv ishlarini muvofiqlashtirish Isroil tomoni tomonidan tasdiqlanishi kerakligini bildirgan; bu jarayon esa ko‘pincha boshi berk ko‘chaga kirib qoladi.

Sulh bosim ostida

Sekin qutqaruv ishlari, 2025 - yilning oktabr oyidagi sulhning Isroil tomonidan har kuni buzilishi bilan soyalanayotgan bir paytda kechmoqda.

G‘azo Sog‘liqni Saqlash vazirligi sulhdan buyon Isroil falastinlik 828 kishini o‘ldirganini bildirdi; bu esa avvalgi ikki yil davomida halok bo‘lgan 72 000 nafardan ortiq inson soniga qo‘shiladi.

Davom etayotgan bu hujumlar, harbiy bo‘lmagan mudofaa punktlari va tez yordam mashinalarining hujumlarga qarshi himoyasizligi sababli, qutqaruv xodimlari va xalqaro pudratchilarni amaliyotlarni kengaytirishdan tiyib kelmoqda.

Qutqaruv mumkin bo‘lgan joylarda ham bu jarayonlar mubohasali

Rafohda mahalliy oilalar yaqinda ayrim pudratchi kompaniyalarga qarshi norozilik namoyishlari o‘tkazib, ularni motam tutayotgan oilalarning roziligisiz turar joy qurish uchun hududlarni tozalashda Isroil rasmiylari bilan hamkorlik qilishda ayblashdi.

Ko‘pchilik uchun bu qoldiqlar bilan bog‘liq masala shunchaki logistika emas, balki asosiy inson huquqlari masalasidir.

Bir mahalliy aholi mavzu haqida shunday dedi: “Odamlarning ismlari ma’lum bo‘lishi, dafn etilishi va ular uchun motam tutilishi huquqi bor”.