AQSh Eron bilan imzolangan tinchlik kelishuvi doirasida kemalarning Hormuz boʻgʻozidan toʻlovsiz oʻtishi eʼlon qilinganini hamda Tehron har qanday iqtisodiy imtiyozlarni qoʻlga kiritishidan avval oʻz majburiyatlarini toʻliq bajarishi zarurligini taʼkidladi.
Mazkur shartlar urushdan aziyat chekkan ushbu mamlakat uchun taxminan 300 milliard dollarlik qayta tiklash jamgʻarmasi tashkil etilishini ham koʻzda tutadi. Biroq mablagʻlarning ajratilishi "aniq natijalarga bogʻliq" boʻlishini Tramp maʼmuriyatining yuqori martabali mulozimi jurnalistlar bilan telefon muloqoti chogʻida maʼlum qildi.
Rasmiylarning xabar berishicha, yakshanba kuni Tramp, AQSh vitse-prezidenti Jey Di Vens (JD Vance) va Eron parlamenti spikeri Muhammad Baqer Qalibof (Mohammad Bagher Ghalibaf) oʻzaro anglashuv memorandumi (MoU)ni elektron shaklda imzolagan.
“Prezident ushbu jarayonga oʻz xayrixohligi va qatʼiyatini koʻrsatish maqsadida hujjatni shaxsan imzolashni istadi”, — dedi anonimlik sharti bilan maʼlumot bergan AQSh rasmiylaridan biri.
“Anglashuv memorandumi taxminan bir yarim sahifadan iborat, shu bois u juda umumiy xarakterdagi hujjatdir”, — deb tushuntirdi Vens CNN telekanaliga bergan intervyusida.
Vens joriy haftada muzokaralarga rahbarlik qiladi va Shveytsariyaning Jeneva shahrida boʻlib oʻtishi kutilayotgan shartnomani rasmiy (yuzma-yuz) imzolash marosimida ishtirok etadi.
Hormuz boʻgʻozidagi vaziyatni normallashtirish
Ushbu memorandumning imzolanishi Eron va Qoʻshma Shtatlar oʻrtasida keng qamrovli tinchlik bitimini ishlab chiqishga qaratilgan 60 kunlik muddatni boshlab beradi.
“Biz yadroviy dastur boʻyicha muhokamalarni jadallashtirish niyatidamiz”, — dedi telefon muloqoti chogʻida AQSh rasmiysi.
Biroq ayni damda Hormuz boʻgʻozidagi yuk tashish qatnovini tiklash eng ustuvor masala hisoblanadi, chunki bu yerdagi har qanday uzilishlar neft narxining koʻtarilishiga va global iqtisodiyotga darhol salbiy taʼsir koʻrsatishga qodir.
Vens CNBC telekanaliga bergan intervyusida Eron bilan boʻgʻozning “uzoq muddat davomida toʻlovsiz ochiq boʻlishi” boʻyicha kelishuvga erishilganini va bu kabi masalalar texnik muzokaralar jarayonida aniqlashtirilishini aytdi.
Tramp esa ushbu strategik boʻgʻoz juma kunidan boshlab “butunlay ochiq” boʻlishini maʼlum qilgan edi, biroq u yerda minalardan tozalash va xavfsizlikni taʼminlash boʻyicha hanuz “qidiruv-tekshiruv” ishlari olib borilayotganini qoʻshimcha qildi.
Dengiz orqali yuk tashish qatnovi yaqin bir necha hafta ichida urushgacha boʻlgan darajaga qaytishi kutilmoqda. Shunday boʻlsa-da, yuqorida tilga olingan AQSh rasmiysining soʻzlariga koʻra, ayni paytning oʻzida ham qatnovda “sezilarli oʻsish” kuzatilmoqda.
Biroq Eron Tashqi ishlar vazirligi dushanba kuni bayonot berib, shartnoma Hormuz boʻgʻozidan oʻtayotgan kemalardan asossiz "toʻlovlar" undirishni emas, balki koʻrsatilgan dengiz xizmatlari uchun haq olishga imkon berishini bildirdi.
