AQSh boshlig‘i Donald Tramp va Eron yo‘lboshchilarining muhim Hormuz bo‘g‘ozi ustidan o‘zaro do‘q-po‘pisalari hamda Isroilning Yaqin Sharqdagi urush yana bir necha hafta davom etishi mumkinligini aytishi ortidan, birjalar keskin tushib ketdi va neft narxi ko‘tarildi.
To‘qnashuv to‘rtinchi haftasiga kirgani va to‘xtashidan darak yo‘qligi sababli, Dunyo energiya boshqarmasi boshlig‘i so‘nggi o‘n yilliklardagi eng yomon energiya tangligi haqida gapirib, dunyo iqtisodi "katta xavf" ostida ekanini bildirdi.
Shu bilan birga, kuzatuvchilar markaziy banklarni foiz stavkalarini oshirishga majburlashi mumkin bo‘lgan qimmatchilik to‘lqini ehtimolini aytishmoqda. O‘g‘it yetkazib berishning to‘xtashi ham dunyo oziq-ovqat xavfsizligi borasidagi xavotirlarni kuchaytirdi.
Keskinlikning oshishi aksiyalar bozoriga zarba berdi. Urush boshlanishidan oldin eng yaxshi ko‘rsatkichga ega bo‘lgan Seul va Tokio birjalari ma’lum vaqtda tegishli ravishda olti va besh foizgacha yo‘qotish bilan sotuvlar markazida qoldi.
Gonkong uch foizdan ko‘proq qiymat yo‘qotdi. Shanxay, Taypey va Manila ikki foizdan ortiq pastladi. Sidney, Singapur va Vellington birjalari ham chuqur pasayishda davom etdi.
Janubiy Koreya voni dollarga nisbatan 1510 darajasiga tushib, 2009-yildan buyon eng past ko‘rsatkichni ko‘rdi. Neft narxi esa yuqoriga qarab yurib, Brent nefti 112 dollar atrofida, WTI nefti esa 100 dollarning pastrog‘ida sotildi.
Hormuz tuguni yechilmayapti
AQSh boshlig‘i shanba kuni Eronga Hormuz bo‘g‘ozini kema qatnovi uchun qayta ochishga 48 soat vaqt berdi; aks holda energiya qurilmalarining yo‘q qilinishiga duch kelishi haqida ogohlantirdi.
AQSh rahbarining harbiy hujumlarni "kamaytirishni" o‘ylayotgani haqidagi gapidan bir kun o‘tib kelgan bu ultimatum, dunyo neft va gaz oqimining beshdan biri o‘tadigan suv yo‘li amalda yopiq qolayotgan vaqtga to‘g‘ri keldi.
Tramp "Truth Social" orqali qilgan chiqishida, Tehron bo‘g‘ozni 48 soat ichida — dushanba kuni GMT 23:44 gacha — to‘liq ochmasa, AQSh "eng kattasidan boshlab" Erondagi kuch markazlarini "urib, yer bilan bitta qilishini" yozdi.
Bu qadam Trumpning Vashington ustunlikka ega ekanini aytib, o‘t ochishni to‘xtatish kelishuvini rad etganidan bir kun o‘tib yuz berdi. Eron esa Trump buni bajarsa, Hormuz "butunlay yopilishi" haqida ogohlantirdi.
Shuningdek, Kengash boshlig‘i Muhammad Boqir Qolibof, Tehronning qurilmalari urilsa, hamma yoqdagi muhim joylarni qaytib tiklanmaydigan qilib yo‘q qilish bilan qo‘rqitdi va bu neft narxining "uzoq vaqt" yuqori bo‘lishiga olib kelishini aytdi.
So‘nggi keskinlik Isroil qo‘shinining Livanda Hizbullohga qarshi yer usti hujumini kengaytirishi bilan avj oldi; Isroillik vakil o‘lkasining Eron va Hizbullohga qarshi yana "haftalab" urushishiga to‘g‘ri kelishini bildirdi.
