28-yanvar kuni Turkiy Davlatlar Tashkiloti Oqsoqollar Kengashi raisi Binali YILDIRIM ishtirokida o‘tkazilgan “Umumiy Turk Alifbosi – Imkoniyatlar, Muammolar va Takliflar” mavzusidagi panel soha bo‘yicha yetuk olimlar ishtirokida muhokama qilindi.

Panelda turk dunyosining o‘tmishdan bugunga cho‘zilgan umumiy tarixi, vaqt o‘tishi bilan tarqalgan geografiyalari va bugungi holati inobatga olinib qabul qilingan Umumiy Turk Alifbosining ahamiyati alohida ta’kidlandi. Tadbir Xoja Ahmad Yassaviy nomidagi Xalqaro Turk–Qozoq Universitetining ilmiy faoliyatlari doirasida, Vasiylar Kengashi raisi prof. Muhittin SHIMSHEK rahbarligida tashkil etildi. Milliy Kutubxonada bo‘lib o‘tgan ushbu tadbirda olimlarni tinglash uchun turk davlatlarining Anqaradagi elchilari ham qatnashdi.

Binali YILDIRIM ochilish nutqida turk dunyosining ahamiyatini ta’kidlar ekan, Umumiy Turk Alifbosi qabul qilinmaguncha o‘tgan ikki yillik jarayonga ham e’tibor qaratdi. Ushbu jarayon oson kechmaganini, biroq 34 harfdan iborat Umumiy Turk Alifbosi qabul qilinganini va bu natija kelajakda turk dunyosining o‘zaro muloqotiga katta hissa qo‘shishini; eng muhimi, turk dunyosini nafaqat madaniy, balki iqtisodiy jihatdan ham birlashtira olishini alohida ta’kidladi.

Panelga raislik qilgan prof. Nazim Hikmat POLAT rahbarligidagi muhokamalarda prof. dr. Bilgehan Atsiz GOKDAG Umumiy Turk Alifbosi masalasi turk dunyosi uchun yangi mavzu emasligini qayd etdi. GOKDAG bu boradagi dastlabki tizimli ishlar 1926 yilda o‘tkazilgan I Baku Turkologiya Qurultoyi bilan boshlanganini eslatdi. Shuningdek, ushbu qurultoyda qatnashgan va Umumiy Turk Alifbosi loyihasini qo‘llab-quvvatlagan yetakchi turk tilshunoslari 1937–1938 yillarda Stalin tomonidan qatl etilganiga e’tibor qaratdi.

Turk Tili Jamiyati raisi Usmon MERT esa o‘z nutqida Umumiy Turk Alifbosi qabul qilinmaguncha bo‘lgan akademik jarayonni va bu jarayonda duch kelgan muammolarni muhokama qildi. MERT, shuningdek, turk dunyosining yozuv tili tarixiga qisqacha to‘xtalib, kirill alifbosiga nisbatan lotin alifbosining taqdim etgan imkoniyatlarini ham baholadi.

UNESCO Turkiya Milliy Komissiyasi raisi prof. O‘jal OGUZ UNESCO va “Turk Tillar Oilasi Kuni” e’lon qilinishi masalasiga to‘xtalar ekan, prof. Nurettin DEMIR “Tugamaydigan hikoya: Alifbo bahslari” nomli, prof. dr. Emine YILMAZ bilan birgalikda tayyorlagan hisobot haqida qisqacha ma’lumot berdi.

“Umumiy Turk Alifbosi – Imkoniyatlar, Muammolar va Takliflar” mavzusidagi panelda yakuniy so‘z, turk madaniy an’anasiga muvofiq, panel oqsoqoli hurmatli Binali YILDIRIMga berildi. Binali YILDIRIM yopilish nutqini quyidagi so‘zlar bilan yakunladi:

“Haqiqatan ham juda ko‘p foyda oldik. Ammo shuni eslatmoqchimanki, biz hozir faqat suvga kirdik, yetib kelgan nuqtamiz esa to‘piqlarimiz darajasida xolos. Oldimizda bosib o‘tiladigan uzoq yo‘l, qilinadigan juda ko‘p ish bor. Shuning uchun biroz tezlashishimiz kerak. Akademik doiralar — sizlarning bu yerda juda katta rolingiz va mas’uliyatingiz bor. Ushbu alifboni 300 millionlik ulkan jamoaga yetkazish, ularni ishontirish va bu alifboni o‘zlashtirishlarini ta’minlash uchun bundan buyon batafsil ish olib borishga ehtiyoj bor. Bu batafsil ishlarni faqat sizlar qilmayapsizlar, ammo lokomotiv bo‘lasizlar. Siyosat buni qo‘llab-quvvatlaydi, muassasalar qo‘llab-quvvatlaydi va bu boradagi xabardorlikni Bolqonlardan Baykalgacha cho‘zilgan geografiyada juda tez singdirishimiz kerak. Bu imperialistik orzu emas; bu umumiy o‘tmishimizni kelajakka olib o‘tish loyihasidir. Biz fransuzlar kabi emasmiz. Usmonlilar 600 yil Tunis va Jazoirda hukmronlik qilgan, ammo undan keyin 50 yil ichida u yerlarga bostirib kirganlar fransuz tilini rasmiy til sifatida qabul qildirdi. Bizning millat sifatida, turk xalqi sifatida, mustamlakachi o‘tmishimiz yo‘q; uyaladigan hech qanday tariximiz yo‘q. Bizning yagona maqsadimiz — bu ulkan geografiyada bir-birimizni yanada yaxshiroq tushunish, birdamlik asosida ham iqtisodiy integratsiyani, ham madaniy integratsiyani ta’minlash va mintaqaviy hamda global tinchlikka mazmunli hissa qo‘shishdir. Maqsadimiz shu. Yana bir bor barcha ustozlarimizga, bu yerda fikr bildirgan barcha mutaxassislarga minnatdorlik bildiraman. Ayniqsa, Xoja Ahmad Yassaviy Universiteti Vasiylar Kengashi raisi, qadrli ustozim Muhittin SHIMSHEK va uning jamoasiga bunday fayzli uchrashuvni tashkil etganlari uchun yana bir bor rahmat aytaman”