Koinotda yangi davr: 21 davlat tarixiy „Antalya deklaratsiyasi“ni maʼqulladi
Turkiyaning janubidagi kurort shahar — Antaliyada o‘tayotgan Xalqaro Astronavtika Kongressida (IAC) kosmik hamkorlikni yangi bosqichga olib chiquvchi muhim hujjat qabul qilindi. Sanoat va texnologiya vaziri Mehmet Fatih Kajirning (Mehmet Fatih Kacır) maʼlum qilishicha, 21 ta mamlakat vakillari global kosmik sheriklikni kengaytirishni ko‘zda tutuvchi „Antalya deklaratsiyasi“ni rasman maʼqulladi.
Ushbu hujjat kongress tarixidagi Vazirlar va parlament aʼzolari uchrashuvida (MMoP) qabul qilingan ilk rasmiy qo‘shma deklaratsiya sifatida tarixga kirdi. Tarixiy matnni jami 32 nafar ishtirokchi — soha vazirlari, qonunchilar va milliy kosmik agentliklar rahbarlari imzoladi. Hujjat Xalqaro Astronavtika Federatsiyasining (IAF) koinot sohasidagi global sheriklikni rivojlantirishdagi rolini yanada mustahkamlaydi.
Global kosmik iqtisodiyot: 686 milliard dollarlik rekord
Kongressning yuqori darajadagi sessiyasida 38 mamlakat delegatsiyalari yig‘ilib, quyidagi dolzarb masalalarni muhokama qildi:
Koinotdan tinchlik maqsadlarida foydalanish;
Yangi kosmik missiyalar va huquqiy asoslar;
Rivojlanayotgan iqtisodiyotlarni global kosmik sektorga integratsiyalash.
Vazir Kajir o‘z nutqida global kosmik iqtisodiyot jadal surʼatlar bilan tijoratlashayotganini taʼkidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, mazkur sektor hajmi 686 milliard dollarlik rekord darajaga yetgan bo‘lib, tijoriy loyihalar umumiy faoliyatning qariyb 80 foizini tashkil etmoqda. Koinotga kema uchirish xarajatlarining kamayishi va ixcham sunʼiy yo‘ldoshlarning paydo bo‘lishi yangi startaplar uchun yo‘l ochdi.
"Kosmosdagi taraqqiyot insonlarga Yer yuzida aniq foyda keltirgandagina maʼnoli. Bizning oldimizda turgan masala faqat texnologik jihatdan qanchalik rivojlanishimiz emas, balki bu imkoniyatlarni jamiyatlarimiz farovonligi, xavfsizligi va barqarorligiga qanday aylantira olishimizdir".
— Mehmet Fatih Kajir, Turkiya sanoat va texnologiya vaziri
Turkiyaning 2027-yilgi Oy missiyasi va koinot rejalari
Turkiya mezbonlik qilayotgan yubiley — 75-Xalqaro Astronavtika Kongressi Sanoat va texnologiya vazirligi, SAHA Istanbul hamda Turkiya Kosmik Agentligi (TUA) hamkorligida tashkil etildi. Vazirlik rahbarining qayd etishicha, „Antalya deklaratsiyasi“ Prezident Rajab Toyyib Erdog‘anning ko‘p tomonlama konstruktiv muloqot orqali tinchlikni ilgari surish diplomatik konsepsiyasining amaldagi inʼikosidir.
Turkiya ichki bozorida ham ulkan o‘sish kuzatilmoqda. Hozirda mamlakat texnoparklarida 300 dan ortiq kosmik texnologiya kompaniyalari faoliyat yuritmoqda. Ular davlatning "BiGG" urug‘lik moliyalashtirish dasturi hamda 750 million dollardan ortiq venchur kapital loyihalari yordamida qo‘llab-quvvatlanmoqda.
Anqara shahrida maxsus Kosmik texnopark tashkil etish ishlari boshlangan. Shuningdek, Turkiyaning ilk milliy Oy kosmik apparatini 2027-yil boshida koinotga uchirish rejasi o‘z kuchida qolmoqda. Gibrid dvigatel bilan jihozlanadigan ushbu apparat qismlarining 80 foizdan ortig‘i to‘liq mahalliy ishlab chiqarish asosida tayyorlanadi.
