Myunxen xavfsizlik konferensiyasi rahbari chorshanba kuni NATOning iyul oyida Anqarada bo‘lib o‘tadigan sammitida Turkiya manfaatlari munosib ravishda inobatga olinishi lozimligini ta’kidladi.
Ruminiya poytaxti Buxarestda o‘tkazilgan 10-chi “Qora dengiz va Bolqon mamlakatlari xavfsizligi sammiti” doirasidagi panelda so‘zga chiqqan Volfgang Ishinger Turkiyaning mezbonlik maqomiga to‘xtalib o‘tdi. U alyans xavfsizligiga oid ikkita asosiy masaladan biri sifatida Turkiyaning Eron bilan qo‘shnichilik omiliga e’tibor qaratdi.
Ishinger NATO davlatlari Anqaradan “birlik, qat’iyat va bardoshlilik” haqida kuchli xabar berilishi muhimligini tushunishi kerakligini aytdi.
U shunday dedi: “Asosiy savol shuki: to‘g‘ri xabar Moskvaga yetib boradimi va u yerda to‘g‘ri tushuniladimi? Bu alyans Yevropa ichidagi va tashqarisidagi xavfsizlikni ta’minlashga mas’uldir, bu esa sezilarli darajada ishonchli tiyib turish (deterrence) kuchiga bog‘liq”.
Shuningdek, Ishinger Turkiyaning sammit natijalaridan mamnun bo‘lishi va o‘zini alyansning “faxrli a’zosi” sifatida his qilishi NATO mamlakatlarining umumiy manfaatlariga xizmat qilishini ta’kidladi.
“Boshqacha aytganda, kelajak uchun Turkiya manfaatlarini munosib hisobga olgan holda, ushbu tadbirni ham barchamiz, ham mezbon davlat uchun muvaffaqiyatli o‘tkazaylik. Menimcha, bu o‘ta muhim”, — deya qo‘shimcha qildi u.
Konferensiya rahbari alyansning hozirgi bosqichini “tub burilishlar davri” deb atadi va bunday davr oxirgi marta 1990-yillar boshida, Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin kuzatilganini qayd etdi. Misol sifatida u a’zo davlatlarning mudofaa xarajatlarini YaIMga nisbatan 2 foizdan 5 foizga ko‘tarish majburiyati hamda texnologik taraqqiyotning harbiy muvozanatga ta’sirini keltirib o‘tdi.
Seshanba kuni boshlangan ikki kunlik forum rasmiylar, ekspertlar, akademiklar va biznes doiralari vakillarini bir joyga to‘pladi. Tadbir 2015-yilda tashkil etilgan Ruminiyaning New Strategy Center tahliliy markazi tomonidan uyushtirilgan bo‘lib, “Anadolu” agentligi uning global axborot hamkori hisoblanadi.
7–8-iyul kunlari Anqarada bo‘lib o‘tadigan NATO sammiti Turkiya mezbonlik qiladigan ikkinchi shunday yirik tadbirdir; birinchisi 2004-yilda Istanbulda o‘tkazilgan edi.
O‘z navbatida, New Strategy Center ilmiy kengashi faxriy raisi Sorin Dukaru ham yaqinlashib kelayotgan sammitning Turkiyada o‘tishi “yuksak ramziy ma’noga ega” ekanini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Turkiya nafaqat NATOning sharqiy qanoti, balki janubiy yo‘nalish va Yaqin Sharqqa ham kuchli ta’sir o‘tkazadi. “Shu nuqtayi nazardan, u barcha manfaatlarni bir nuqtada birlashtiradi”, — dedi Dukaru.
Dukaru NATO 2000-yillardan buyon texnologik rivojlanish masalalarini, xususan, “yangi va buzg‘unchi texnologiyalar” bo‘limi orqali nazorat qilib kelayotganini ta’kidladi. Shuningdek, u “raqamli jihatdan boshqariladigan jang maydoni” asrida yashayotganimizga urg‘u berib, Ukraina misolida yangi texnologiyalardan foydalangan holda asimmetrik ustunlikka tezroq erishgan tomon farq yaratishini aytdi.
U, shuningdek, AQSh va Yevropa o‘rtasidagi “mas’uliyatni bo‘lishish” (burden sharing) masalasiga to‘xtaldi. Bu nafaqat mablag‘, balki resurslarning qanday sarflanishi va yevropaliklarning strategik tafakkuridagi o‘zgarishlarga ham bog‘liqligini qayd etdi.
Dukaru inqirozlarni boshqarish borasida ko‘p ish qilinganini e’tirof etgan holda, havo hududida yonilg‘i quyish va operativ nazorat kabi masalalarda AQShga qaramlikni kamaytirish uchun “yanada ko‘proq harakat qilish kerakligi”ni bildirdi.
“Shunday qilib, nafaqat kiritilayotgan resurslar hajmi, balki ularning sifati va belgilangan maqsadlarga erishishda qanchalik samarali qo‘llanilishi ham hal qiluvchi ahamiyatga ega”, — deya xulosa qildi u.
